Giải Câu hỏi trang 18 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Gươm mài đá, đá núi cũng mòn,
Voi uống nước, nước sông phải cạn.
Đánh một trận, sạch không kình ngạc,
Đánh hai trận, tan tác chim muông.
Nổi gió to trút sạch lá khô,
Thông tổ kiến phá toang đê vỡ.
Đô đốc Thôi Tụ lê gối dâng tờ tạ tội,
Thượng thư Hoàng Phúc trói tay để tự xin hàng.
Lạng Giang, Lạng Sơn, thây chất đầy đường;
Xương Giang, Bình Than, máu trôi đỏ nước.
Ghê gớm thay sắc phong vân phải đổi,
Thảm đạm thay ánh nhật nguyệt phải mờ.
Bị ta chẹn ở Lê Hoa, quân Vân Nam nghi ngờ khiếp vía mà vỡ mật;
Thua quân ta ở Cần Trạm, quân Mộc Thạnh xéo lên nhau chạy để thoát thân.
Suối Lãnh Câu máu chảy trôi chày, nước sông nghẹn ngào tiếng khóc;
Thành Đan Xá thây chất thành núi, cỏ nội đầm đìa máu đen.
Sự hèn nhát và cảnh thảm bại của kẻ thù được thể hiện qua các chi tiết cụ thể nào?
Gợi ý trả lời
Phân tích đoạn trích (trích đoạn tả thế thắng của ta và sự bại vong của giặc trong *Bình Ngô đại cáo*):
Sự hèn nhát và cảnh thảm bại của kẻ thù được Nguyễn Trãi khắc họa bằng một loạt chi tiết cụ thể, chân thực, có địa danh và nhân vật rõ ràng, chia thành hai nhóm:
a) Các chi tiết thể hiện sự HÈN NHÁT của kẻ thù:
- Đô đốc Thôi Tụ – một viên tướng cao cấp – phải "*lê gối dâng tờ tạ tội*": hình ảnh quỳ gối, lết đến xin lỗi cho thấy sự khuất phục nhục nhã, mất hết khí phách của chủ tướng.
- Thượng thư Hoàng Phúc – quan đầu triều – "*trói tay để tự xin hàng*": tự mình trói tay đầu hàng, thể hiện sự đầu hàng hèn kém, cam chịu.
- Quân Vân Nam (do chủ tướng Vân Nam chỉ huy) bị ta chặn ở Lê Hoa thì "*nghi ngờ khiếp vía mà vỡ mật*": chưa đánh đã sợ hãi đến mất mật, run rẩy khiếp đảm.
- Quân Mộc Thạnh thua ở Cần Trạm thì "*xéo lên nhau chạy để thoát thân*": chen lấn, giẫm đạp lên đồng đội để tháo chạy – cái hèn của kẻ chỉ còn biết lo giữ mạng sống.
b) Các chi tiết thể hiện cảnh THẢM BẠI (thất bại thê thảm) của kẻ thù:
- Ở Lạng Giang, Lạng Sơn: "*thây chất đầy đường*" – xác giặc chất đầy khắp các con đường.
- Ở Xương Giang, Bình Than: "*máu trôi đỏ nước*" – máu giặc chảy thành dòng làm đỏ cả nước sông.
- Ở Suối Lãnh Câu: "*máu chảy trôi chày, nước sông nghẹn ngào tiếng khóc*" – máu nhiều đến mức trôi cả chày, dòng sông như nghẹn lại.
- Ở Thành Đan Xá: "*thây chất thành núi, cỏ nội đầm đìa máu đen*" – xác giặc chồng chất như núi, cỏ ngoài đồng ướt đẫm máu đã thâm đen.
Nhận xét về nghệ thuật: Tác giả dùng hàng loạt địa danh (Lạng Giang, Lạng Sơn, Xương Giang, Bình Than, Lê Hoa, Cần Trạm, Lãnh Câu, Đan Xá) và tên tướng giặc (Thôi Tụ, Hoàng Phúc, quân Vân Nam, Mộc Thạnh) để tăng tính xác thực; kết hợp các động từ, hình ảnh cường điệu, phóng đại (thây chất đầy đường / thành núi, máu trôi đỏ nước, nước sông nghẹn ngào tiếng khóc). Nhờ đó vừa tô đậm khí thế chiến thắng oanh liệt của quân ta, vừa phơi bày đến tận cùng sự hèn nhát, nhục nhã và thảm bại của kẻ thù.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.