Giải Câu 2 trang 21 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Xác định luận đề của văn bản và nêu lí do vì sao bạn xác định như vậy.
(văn bản: Bình Ngô đại cáo - Nguyễn Trãi)
Gợi ý trả lời
a) Xác định luận đề của văn bản
Luận đề (tư tưởng cốt lõi, bao trùm toàn bộ bài cáo) của *Bình Ngô đại cáo* là:
> Nước Đại Việt là một quốc gia độc lập, có chủ quyền; cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược là cuộc chiến tranh chính nghĩa, lấy nhân nghĩa làm gốc, vì thế tất yếu giành thắng lợi.
Có thể cô đọng luận đề ấy trong hai trụ cột gắn bó chặt chẽ với nhau:
- Tư tưởng nhân nghĩa — "yên dân", "trừ bạo": việc nhân nghĩa cốt ở làm cho dân được yên ổn, muốn vậy phải diệt trừ quân tàn bạo.
- Tư tưởng độc lập, chủ quyền dân tộc — Đại Việt là một nước văn hiến, có cương vực, phong tục, lịch sử và hào kiệt riêng, ngang hàng với phương Bắc.
b) Lí do xác định như vậy
1. Luận đề được nêu ngay ở phần mở đầu và chi phối toàn bài. Hai câu đầu "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân / Quân điếu phạt trước lo trừ bạo" nêu tiền đề nhân nghĩa; tiếp đó "Như nước Đại Việt ta từ trước / Vốn xưng nền văn hiến đã lâu..." khẳng định chủ quyền. Đây là chỗ Nguyễn Trãi đặt nền tư tưởng cho tất cả các phần sau.
2. Mọi phần của bài cáo đều triển khai và chứng minh cho luận đề ấy:
- Phần tố cáo tội ác giặc Minh → chứng minh giặc đã phản nhân nghĩa, tàn hại dân lành, nên việc đánh đuổi chúng là chính nghĩa.
- Phần thuật lại quá trình kháng chiến gian khổ của Lê Lợi và nghĩa quân Lam Sơn → cho thấy sức mạnh của cuộc chiến "lấy yếu chống mạnh", "lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo", tức sức mạnh của nhân nghĩa.
- Phần tuyên bố chiến thắng, mở nền thái bình → khẳng định kết quả tất yếu: chính nghĩa và độc lập đã chiến thắng.
3. Mục đích và thể loại của văn bản củng cố luận đề. *Cáo* là thể văn nghị luận dùng để tuyên bố một sự kiện trọng đại trước toàn dân; bài được viết để bố cáo nền độc lập vừa giành lại. Vì vậy nội dung bao trùm, mục đích cao nhất của văn bản chính là khẳng định chủ quyền dân tộc trên nền tảng nhân nghĩa — đúng là luận đề đã nêu.
→ Từ vị trí (nêu đầu bài), vai trò chi phối (các phần đều hướng về nó) và mục đích thể loại, có thể khẳng định luận đề của *Bình Ngô đại cáo* là tư tưởng nhân nghĩa gắn với độc lập, chủ quyền dân tộc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.