Giải Câu hỏi trang 22 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Rồi hóng mát thuở ngày trường.
Hòe lục đùn đùn tán rợp trương.
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ.
Hồng liên trì đã tịn mùi hương.
Lao xao chợ cá làng ngư phủ;
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.
Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,
Dân giàu đủ khắp đòi phương.
Hình dung về bức tranh cuộc sống.
Gợi ý trả lời
Yêu cầu: Hình dung về bức tranh cuộc sống được gợi ra từ bài thơ.
a) Bức tranh thiên nhiên ngày hè
Sáu câu đầu mở ra một khung cảnh thiên nhiên tràn đầy sức sống:
- Cây hòe xanh (*hòe lục*) với tán lá rậm rạp *đùn đùn* vươn ra che rợp cả không gian — gợi sức sống căng tràn, mạnh mẽ.
- Cây thạch lựu bên hiên *phun* ra sắc đỏ rực của hoa — màu sắc nổi bật, sống động.
- Sen hồng (*hồng liên*) dưới ao đã *tịn* (hết, ngát) mùi hương — hương thơm lan tỏa.
Cảnh vật được cảm nhận bằng nhiều giác quan: thị giác (màu lục của hòe, màu đỏ của lựu, màu hồng của sen) và khứu giác (mùi hương sen). Các động từ mạnh *đùn đùn*, *phun*, *tịn* cho thấy thiên nhiên không tĩnh lặng mà đang vận động, sinh sôi từ bên trong, căng đầy nhựa sống dù đã vào cuối hè.
b) Bức tranh cuộc sống con người
Hai câu tiếp gợi âm thanh của cuộc sống đời thường:
- *Lao xao chợ cá làng ngư phủ* — âm thanh náo nhiệt, tấp nập của phiên chợ cá nơi làng chài, gợi cuộc sống con người ấm no, trù phú.
- *Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương* — tiếng ve kêu rộn rã như tiếng đàn trong buổi chiều tà.
Từ láy tượng thanh *lao xao*, *dắng dỏi* cùng nghệ thuật đảo ngữ (đưa âm thanh lên đầu câu) làm bức tranh cuộc sống trở nên sinh động, rộn ràng, đầy hơi thở của sự sống con người.
c) Vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ qua bức tranh
Bức tranh cuộc sống ấy cho thấy một tâm hồn tinh tế, giao cảm mạnh mẽ với thiên nhiên và tình yêu tha thiết đối với cuộc sống. Dù đang lui về nhàn tản (*Rồi hóng mát thuở ngày trường*), nhà thơ vẫn hướng lòng về nhân dân, ước mong có cây đàn vua Thuấn (*Ngu cầm*) để gảy khúc Nam phong cầu cho *Dân giàu đủ khắp đòi phương* — khát vọng về cuộc sống no ấm, hạnh phúc cho muôn dân khắp mọi nơi.
Tóm lại: Đó là bức tranh ngày hè sống động, rực rỡ sắc màu, rộn rã âm thanh, chan hòa giữa thiên nhiên căng tràn sức sống và cuộc sống con người ấm no, qua đó thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và tấm lòng ưu ái với dân, với nước của Nguyễn Trãi.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.