Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu 5 trang 23 SGK Ngữ văn 10

Bảo kính cảnh giới (Nguyễn Trãi)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nhận xét về vị trí và giá trị của các câu lục ngôn trong bài thơ.
(văn bản: Bảo kính cảnh giới, bài 43 (Nguyễn Trãi))

Gợi ý trả lời

a) Vị trí của các câu lục ngôn (câu sáu tiếng)

Bài *Bảo kính cảnh giới* (bài 43) được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật nhưng có sự xen vào của hai câu lục ngôn (sáu tiếng), đặt ở hai vị trí đặc biệt:

- Câu mở đầu (câu 1): *“Rồi hóng mát thuở ngày trường”*.
- Câu kết thúc (câu 8): *“Dân giàu đủ khắp đòi phương”*.

Hai câu sáu tiếng nằm ở đầu và cuối bài, tạo nên kết cấu đầu – cuối tương ứng, ôm trọn sáu câu bảy tiếng ở giữa. Nhờ vị trí mở và khép ấy, chúng trở thành những điểm nhấn quan trọng của bài thơ.

b) Giá trị của các câu lục ngôn

- Về hình thức – thể loại: Việc xen câu lục ngôn vào thể thất ngôn bát cú cho thấy sự sáng tạo, phá cách của Nguyễn Trãi, góp phần Việt hóa thơ Đường luật, tạo nên thể thất ngôn xen lục ngôn mang đậm dấu ấn dân tộc. Điều này thể hiện ý thức xây dựng một nền thơ ca tiếng Việt và tinh thần tự tôn dân tộc của tác giả.

- Về nhịp điệu: Câu sáu tiếng ngắn gọn, dồn nén hơn câu bảy tiếng nên tạo sự thay đổi tiết tấu, tránh đơn điệu. Câu mở đầu ngắt nhịp chậm rãi (1/2/3: *Rồi / hóng mát / thuở ngày trường*) gợi tâm thế thư thái, ung dung của nhà thơ khi về với thiên nhiên.

- Về nội dung – tư tưởng: Câu kết sáu tiếng ngắn mà dồn nén, kết tinh tư tưởng toàn bài. Nó trực tiếp bộc lộ khát vọng lớn nhất của Nguyễn Trãi: mong cho nhân dân khắp mọi nơi đều giàu đủ, no ấm. Đặt ở cuối bài, câu thơ như một tiếng lòng tha thiết, làm bừng sáng tấm lòng “ưu dân ái quốc”, tư tưởng nhân nghĩa và lí tưởng vì dân của tác giả, để lại dư âm sâu đậm trong lòng người đọc.

→ Như vậy, hai câu lục ngôn vừa là nét độc đáo về nghệ thuật (cách tân thể thơ, tạo điểm nhấn), vừa mang giá trị nội dung sâu sắc, góp phần thể hiện trọn vẹn vẻ đẹp tâm hồn và tư tưởng của Nguyễn Trãi.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.