Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 4 trang 25 SGK Ngữ văn 10

Dục Thuý sơn (Nguyễn Trãi)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu những chi tiết miêu tả cận cảnh núi Dục Thuý. Những liên tưởng xuất hiện khi say ngắm thiên nhiên cho thấy nét đẹp nào của tâm hồn Nguyễn Trãi?
(văn bản: Dục Thuý sơn - Nguyễn Trãi)

Gợi ý trả lời

a) Những chi tiết miêu tả cận cảnh núi Dục Thuý

Sau hai câu đề mở ra cảnh tượng viễn cảnh (núi Dục Thuý như "tiên san" - non tiên, "liên hoa phù thuỷ thượng" - đoá sen nổi trên mặt nước), đến hai câu thực nhà thơ tập trung đặc tả cận cảnh vẻ đẹp của núi:

- "Tháp ảnh trâm thanh ngọc" (Bóng tháp hình trâm ngọc xanh): bóng ngọn tháp trên núi in xuống mặt nước trông như một chiếc trâm ngọc màu xanh biếc cài lên mái tóc.
- "Ba quang kính thuý hoàn" (Ánh sáng sóng nước như đang soi chiếu mái tóc biếc): ánh sáng lấp lánh của sóng nước phản chiếu dáng núi, trông như tấm gương soi bóng mái tóc xanh của người thiếu nữ.

Hai chi tiết này được tạo nên bằng bút pháp chấm phá, so sánh - liên tưởng độc đáo: núi non, tháp, sóng nước được hình dung qua hình ảnh một người con gái với chiếc trâm ngọc cài trên mái tóc biếc đang soi mình trước gương. Thiên nhiên hiện lên vừa thanh tú, tươi tắn, vừa mềm mại, nên thơ, tràn đầy sức sống.

b) Nét đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi thể hiện qua những liên tưởng

Từ những liên tưởng khi say ngắm thiên nhiên, có thể thấy những nét đẹp trong tâm hồn thi nhân:

- Tâm hồn tinh tế, nhạy cảm và giàu chất nghệ sĩ: Nguyễn Trãi nhìn cảnh vật không chỉ bằng con mắt quan sát mà bằng tâm hồn liên tưởng phong phú, phát hiện ra vẻ đẹp nữ tính, duyên dáng ẩn sau dáng núi, bóng tháp, ánh sóng - những liên tưởng vừa bất ngờ, mới mẻ, vừa tài hoa.

- Tình yêu thiên nhiên say đắm, tâm hồn rộng mở hoà hợp với tạo vật: ông say sưa ngắm cảnh, rung động trước vẻ đẹp của non nước, đất nước mình; thiên nhiên trở nên gần gũi, đáng yêu như con người.

- Nỗi niềm "hoài cổ" sâu lắng (ở hai câu kết: nhớ Trương Thiếu bảo, nhìn bia khắc rêu phủ): đằng sau cảm hứng thiên nhiên là tâm sự của một con người có chiều sâu suy tư về lịch sử, về sự đổi thay của thời gian và con người - một tâm hồn ưu tư, nặng lòng với đời.

→ Qua đó, bài thơ cho thấy Nguyễn Trãi là một con người có tâm hồn thanh cao, tinh tế, yêu thiên nhiên tha thiết và luôn mang nỗi niềm sâu nặng với cuộc đời, với lịch sử - sự hoà quyện giữa chất nghệ sĩ và chất suy tư của một bậc đại thi hào.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.