Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 3 trang 33 SGK Ngữ văn 10

Củng cố, mở rộng (Bài 6. Nguyễn Trãi – "Dành còn để trợ dân này")   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tìm đọc một số tác phẩm của Nguyễn Trãi thuộc các mảng sáng tác khác nhau: văn chính luận, thơ chữ Hán và thơ chữ Nôm. Chỉ ra đặc điểm cơ bản về thể loại của một tác phẩm tự chọn.

Gợi ý trả lời

a) Văn chính luận

- *Bình Ngô đại cáo* (viết bằng chữ Hán, 1428) – áng "thiên cổ hùng văn", tuyên ngôn độc lập của dân tộc.
- *Quân trung từ mệnh tập* – tập hợp những thư từ, giấy tờ Nguyễn Trãi thay Lê Lợi gửi cho tướng giặc Minh để dụ hàng, đấu tranh ngoại giao.

b) Thơ chữ Hán (tập hợp trong *Ức Trai thi tập*)

- *Dục Thúy sơn* (Núi Dục Thúy).
- *Bạch Đằng hải khẩu* (Cửa biển Bạch Đằng).
- *Côn Sơn ca* (Bài ca Côn Sơn).

c) Thơ chữ Nôm (tập hợp trong *Quốc âm thi tập*)

- *Bảo kính cảnh giới*, bài 43 – quen gọi là *Cảnh ngày hè*.
- *Thuật hứng* (chùm bài).
- *Cây chuối* (Ba tiêu).

Đặc điểm thể loại của tác phẩm tự chọn: *Bình Ngô đại cáo* (thể cáo)

- Chức năng: Cáo là thể văn nghị luận có từ thời cổ ở Trung Quốc, được vua chúa hoặc thủ lĩnh dùng để trình bày, công bố một chủ trương, một sự kiện trọng đại với toàn dân. *Bình Ngô đại cáo* do Nguyễn Trãi thừa lệnh Lê Lợi viết để tuyên bố kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân Minh, mở ra nền độc lập.
- Hình thức ngôn ngữ: Viết bằng văn biền ngẫu – các câu, các vế thường sóng đôi, đối nhau cân chỉnh về ý và lời, tạo âm hưởng hùng hồn, trang trọng.
- Tính chất lập luận: Là văn chính luận nên có kết cấu chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, chứng cứ xác thực, giàu sức thuyết phục và cảm xúc.
- Bố cục tiêu biểu của bài cáo: nêu luận đề chính nghĩa (tư tưởng nhân nghĩa và chân lí về độc lập dân tộc) → vạch rõ tội ác của kẻ thù (bản cáo trạng đanh thép) → kể lại quá trình kháng chiến gian khổ mà tất thắng → tuyên bố thắng lợi, khẳng định nền độc lập, hoà bình.

*Kiểm tra lại:* mỗi mảng sáng tác đều đã nêu được tác phẩm tiêu biểu, đúng với giới thiệu trong SGK (Bài 6, phần giới thiệu tác gia Nguyễn Trãi); phần phân tích thể loại bám đúng khái niệm "cáo" được trình bày ở văn bản *Bình Ngô đại cáo*.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.