Giải Câu hỏi trang 48 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Khung cảnh mùa thu được tái hiện trong bài thơ (màu sắc, không khí, trạng thái vận động của sự vật).
(văn bản: Thu hứng (Cảm xúc mùa thu) - Đỗ Phủ)
Gợi ý trả lời
Khung cảnh mùa thu trong "Thu hứng" (Đỗ Phủ) được tái hiện chủ yếu qua bốn câu đầu (hai câu đề và hai câu thực), vừa tiêu điều, ảm đạm, vừa dữ dội, chao đảo. Có thể phân tích theo ba phương diện:
a) Màu sắc
- Hình ảnh *rừng phong* nhuốm màu úa tàn, xơ xác dưới sương móc trắng xóa: "Ngọc lộ điêu thương phong thụ lâm" (Lác đác rừng phong hạt móc sa). Màu đỏ héo của lá phong cuối thu hòa với màu trắng lạnh của sương tạo cảm giác tàn tạ, thương tổn ("điêu thương").
- Màu xám đục, âm u của mây và khí thu bao trùm: mây sa sầm xuống mặt đất, bầu trời và mặt đất đều một màu u ám, mờ mịt.
→ Gam màu lạnh, tối, nhuốm vẻ tang thương.
b) Không khí
- Hiu hắt, lạnh lẽo, tiêu điều: "Vu sơn, Vu giáp khí tiêu sâm" (Ngàn non hiu hắt, khí thu lòa). Cả vùng núi Vu, kẽm Vu mịt mờ trong hơi thu ảm đạm.
- Không gian bị thu hẹp, bưng bít bởi sương móc, mây mù, gợi cảm giác nặng nề, u uất, cô quạnh.
→ Bầu không khí thu lạnh lẽo, buồn thương, ngột ngạt.
c) Trạng thái vận động của sự vật
- Hai câu thực dựng lên những chuyển động mạnh, dữ dội và đối nghịch: "Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng, / Tái thượng phong vân tiếp địa âm" (Lưng trời sóng rợn lòng sông thẳm, / Mặt đất mây đùn cửa ải xa).
- Sóng trên lòng sông *vọt lên* tận lưng trời (vận động hướng lên); mây trên cửa ải *sa sầm* xuống giáp mặt đất (vận động hướng xuống).
- Hai chiều vận động ngược nhau (trời – đất, cao – thấp) khiến cảnh vật như đảo lộn, chao đảo, cho thấy sự vận động dữ dội, hỗn độn của thiên nhiên.
→ Cảnh thu không tĩnh lặng mà chuyển động mạnh, giàu sức gợi.
Nhận xét chung: Qua màu sắc tàn úa, không khí hiu hắt và trạng thái vận động dữ dội, Đỗ Phủ đã dựng nên bức tranh thu vừa tiêu điều, buồn thương vừa hùng vĩ, chao đảo – đồng thời là bức tranh tâm trạng ngổn ngang, bất an của nhà thơ trước thời cuộc loạn lạc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.