Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 3 trang 49 SGK Ngữ văn 10

Thu hứng (Cảm xúc mùa thu) - Đỗ Phủ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Những hình ảnh và từ ngữ nào được dùng để gợi không khí cảnh thu trong bốn câu đầu của bài thơ? Khung cảnh mùa thu này có thể gợi cho bạn những ấn tượng gì?
(văn bản: Thu hứng (bài 1) - Đỗ Phủ)

Gợi ý trả lời

Bốn câu đầu của bài *Thu hứng* (bài 1) – Đỗ Phủ:

> *Ngọc lộ điêu thương phong thụ lâm,*
> *Vu sơn, Vu giáp khí tiêu sâm.*
> *Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng,*
> *Tái thượng phong vân tiếp địa âm.*

(Dịch thơ – Nguyễn Công Trứ:
*Lác đác rừng phong hạt móc sa, / Ngàn non hiu hắt, khí thu loà. / Lưng trời sóng rợn lòng sông thẳm, / Mặt đất mây đùn cửa ải xa.*)

a) Những hình ảnh và từ ngữ gợi không khí cảnh thu

- Hình ảnh thiên nhiên mùa thu:
- *Ngọc lộ* (sương móc trắng xóa) làm *điêu thương* (tiêu điều, tổn thương) cả *phong thụ lâm* (rừng phong) – rừng phong vốn là hình ảnh tiêu biểu của mùa thu phương Bắc Trung Quốc.
- *Vu sơn, Vu giáp* (núi Vu, kẽm Vu) – địa danh hiểm trở vùng Quỳ Châu, nơi núi cao sông sâu, bóng tối phủ trùm.
- *Giang gian ba lãng* (sóng nước giữa lòng sông) vọt lên tận lưng trời; *tái thượng phong vân* (gió mây nơi cửa ải) sa sầm giáp mặt đất.

- Những từ ngữ gợi không khí:
- *Điêu thương* (tiêu điều, xơ xác), *tiêu sâm* (hơi thu hiu hắt, ảm đạm) – trực tiếp gợi sự tàn tạ, lạnh lẽo, u ám.
- Các động từ mạnh *dũng* (vọt lên), *tiếp / âm* (sa sầm, phủ xuống) tạo thế đối lập dữ dội giữa chiều cao và chiều sâu, giữa trời và đất.

b) Ấn tượng về khung cảnh mùa thu

- Một bức tranh thu tiêu điều, hiu hắt, lạnh lẽo (sương móc, rừng phong úa tàn, hơi thu ảm đạm) nhưng đồng thời lại dữ dội, hùng vĩ, chao đảo (sóng vọt lưng trời, mây sa mặt đất).
- Không gian được mở ra theo cả chiều cao (lưng trời), chiều sâu (lòng sông thẳm) và chiều xa (cửa ải), vừa rợn ngợp vừa bức bối, như bị dồn nén.
- Khung cảnh ấy không chỉ tả cảnh thu mà còn nhuốm màu tâm trạng: gợi ấn tượng về một thế giới đang chuyển động chông chênh, bất an, phản chiếu nỗi lòng buồn thương, lo âu của nhà thơ trước cảnh đất nước loạn li và thân phận lưu lạc, tha hương của chính mình.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.