Giải Câu hỏi trang 53 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Tiếng thu
Em không nghe mùa thu
dưới trăng mờ thổn thức?
Em không nghe rạo rực
hình ảnh kẻ chinh phu
trong lòng người cô phụ?
Em không nghe rừng thu
lá thu kêu xào xạc,
con nai vàng ngơ ngác
đạp trên lá vàng khô?
Trước khi đọc tiếp văn bản của Chu Văn Sơn, hãy dừng lại đọc bài thơ của Lưu Trọng Lư và liệt kê những yếu tố hình thức ở bài thơ có thể gây ấn tượng và liên tưởng mạnh ở người đọc.
Gợi ý trả lời
Yêu cầu: Trước khi đọc văn bản nghị luận của Chu Văn Sơn, hãy đọc bài thơ *Tiếng thu* của Lưu Trọng Lư và liệt kê những yếu tố hình thức có thể gây ấn tượng, khơi gợi liên tưởng mạnh ở người đọc.
a) Thể thơ và số tiếng mỗi dòng
- Bài thơ làm theo thể thơ năm chữ (ngũ ngôn), mỗi dòng đều đặn 5 tiếng, tạo nhịp điệu nhẹ nhàng, dìu dặt, phù hợp với cảm xúc mơ màng, bâng khuâng của mùa thu.
b) Nhan đề và nhạc tính của bài thơ
- Nhan đề *Tiếng thu* gợi liên tưởng tới âm thanh của mùa thu — một thứ âm thanh mơ hồ, khó nắm bắt, vừa như có vừa như không. Cả bài thơ vì thế vang lên như một bản nhạc.
- Nhạc tính được tạo nên nhờ các từ láy giàu sức gợi: *thổn thức, rạo rực, xào xạc, ngơ ngác* — vừa gợi âm thanh, vừa gợi trạng thái cảm xúc và dáng vẻ.
c) Cách gieo vần, điệp ngữ và cấu trúc câu hỏi tu từ
- Điệp ngữ "Em không nghe" được lặp lại ba lần ở đầu mỗi khổ, như một lời thủ thỉ, khơi gợi, lôi cuốn người đọc cùng lắng nghe.
- Ba câu thơ đều là câu hỏi tu từ (kết thúc bằng dấu hỏi), không nhằm hỏi để trả lời mà để gợi mở, đánh thức sự đồng cảm, liên tưởng.
- Vần được gieo khéo léo (*thu – phu, thức – rực, xạc – ngác*) khiến các dòng thơ liên kết, ngân vang.
d) Hình ảnh thơ giàu sức gợi
- Các hình ảnh chọn lọc, tiêu biểu cho mùa thu: *trăng mờ, rừng thu, lá thu, con nai vàng ngơ ngác, lá vàng khô*.
- Nổi bật là hình ảnh "con nai vàng ngơ ngác / đạp trên lá vàng khô" — một hình ảnh vừa cụ thể vừa giàu chất tạo hình và nhạc điệu, để lại ấn tượng sâu đậm, gợi cảm giác tĩnh lặng, ngơ ngác, man mác buồn của cảnh thu.
- Sự xuất hiện của hình ảnh con người (*kẻ chinh phu, người cô phụ*) bên cạnh cảnh thiên nhiên gợi liên tưởng tới nỗi niềm chia li, cô đơn, khắc khoải.
e) Bố cục và sự vận động của mạch cảm xúc
- Bài thơ ngắn, chia làm hai khổ (một khổ 5 dòng, một khổ 4 dòng), mạch thơ vận động từ âm thanh mơ hồ (*mùa thu thổn thức*), tới nỗi lòng con người (*rạo rực... chinh phu, cô phụ*), rồi tới cảnh vật sống động (*rừng thu, con nai vàng*) — tạo sự chuyển tiếp hài hòa giữa âm thanh, tâm trạng và hình ảnh.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.