Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 6 trang 35 SGK Ngữ văn 11

Chí Phèo (Nam Cao)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nhận xét về điểm nhìn và giọng điệu trần thuật ở đoạn kết của truyện ngắn khi Chí Phèo tìm đến nhà bá Kiến lần cuối và phản ứng của dân làng Vũ Đại về cái chết của hai nhân vật này. Theo bạn, cái chết của Chí Phèo có ý nghĩa như thế nào?
(văn bản: Chí Phèo - Nam Cao)

Gợi ý trả lời

a) Điểm nhìn trần thuật ở đoạn kết

- Đoạn kết có sự dịch chuyển, phối hợp linh hoạt nhiều điểm nhìn, tạo nên tính đa thanh cho lời kể:

- Điểm nhìn bên trong (nhân vật Chí Phèo): Khi Chí xách dao đến nhà bá Kiến, nhà văn để cho dòng ý thức, lời nói của Chí bật ra: "Tao muốn làm người lương thiện… Ai cho tao lương thiện?". Điểm nhìn này soi thẳng vào bi kịch nội tâm – khát vọng hoàn lương bị cự tuyệt – khiến hành động giết bá Kiến rồi tự sát không phải cơn say mù quáng mà là sự vùng vẫy tuyệt vọng của một con người đã thức tỉnh.

- Điểm nhìn bên ngoài (người dân làng Vũ Đại): Trước cái chết của hai nhân vật, làng Vũ Đại chỉ bàn tán dửng dưng, hả hê hoặc độc địa: "Thằng nào chứ hai thằng ấy chết thì không ai tiếc!", "Tre già măng mọc". Điểm nhìn này phơi bày sự vô cảm, lạnh lùng của cộng đồng đối với bi kịch con người.

- Điểm nhìn của người kể chuyện (tác giả): Bao trùm, thấu hiểu, xót thương; đặc biệt khép lại bằng hình ảnh Thị Nở nhìn nhanh xuống bụng và thoáng hiện "cái lò gạch cũ bỏ không" – một điểm nhìn mang tính dự báo, khái quát.

b) Giọng điệu trần thuật

- Giọng điệu đa dạng, hòa quyện nhiều sắc thái:

- Xót xa, thương cảm cho số phận Chí Phèo – người nông dân lương thiện bị tha hóa rồi bị khước từ quyền làm người.

- Mỉa mai, lạnh lùng, khách quan khi thuật lại phản ứng thờ ơ, tàn nhẫn của dân làng, qua đó kín đáo lên án sự vô cảm của xã hội.

- Triết lí, suy ngẫm, trăn trở về thân phận con người và vòng luẩn quẩn của bi kịch.

- Sự đan xen lời kể – lời nhân vật – lời nửa trực tiếp khiến giọng điệu vừa khách quan lại vừa thấm đẫm tình cảm, thái độ của nhà văn.

c) Ý nghĩa cái chết của Chí Phèo

- Tố cáo xã hội: Cái chết là lời tố cáo đanh thép xã hội thực dân nửa phong kiến đã đẩy người nông dân lương thiện vào con đường tha hóa, cướp đi cả nhân hình lẫn nhân tính, rồi chặn đứng mọi lối về với cuộc sống lương thiện.

- Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người: Khi đã thức tỉnh, khao khát hoàn lương, Chí nhận ra mình không thể trở lại làm người lương thiện. Giết bá Kiến – kẻ đại diện cho cường quyền đã hủy hoại đời mình – rồi tự kết liễu, Chí chọn cái chết để giữ lấy nhân phẩm vừa hồi sinh, không chịu quay về kiếp sống quỷ dữ. Đó là sự giải thoát bi thảm nhưng tất yếu.

- Giá trị nhân đạo: Cái chết khẳng định sức sống mãnh liệt của khát vọng làm người, của bản chất lương thiện không thể bị dập tắt trong người lao động; đồng thời thể hiện niềm cảm thương sâu sắc và sự trân trọng của Nam Cao đối với con người.

- Tính điển hình và dự báo: Hình ảnh "cái lò gạch cũ" hiện lên ở cuối truyện cho thấy cái chết của Chí chưa chấm dứt được bi kịch; chừng nào xã hội bất công còn tồn tại thì hiện tượng "Chí Phèo" vẫn còn tiếp diễn. Qua đó, cái chết mang ý nghĩa khái quát, đặt ra vấn đề cấp thiết về số phận con người trong xã hội cũ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.