Giải Bài 8 trang 35 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Hệ thống hoá những nét đáng chú ý trong nghệ thuật kể chuyện của Nam Cao ở truyện ngắn này trên các phương diện: người kể chuyện, điểm nhìn và lời trần thuật.
(văn bản: Chí Phèo - Nam Cao)
Gợi ý trả lời
Hệ thống hoá nghệ thuật kể chuyện của Nam Cao trong truyện ngắn *Chí Phèo*
Có thể khái quát những nét đáng chú ý trong nghệ thuật trần thuật của Nam Cao trên ba phương diện sau:
a) Người kể chuyện
- Truyện được kể bằng người kể chuyện ngôi thứ ba (người kể chuyện giấu mình, không xuất hiện trực tiếp, không xưng "tôi").
- Đây là người kể chuyện toàn tri (biết hết): có khả năng thâm nhập vào thế giới bên trong của nhân vật, kể lại được cả hành động, lời nói lẫn những ý nghĩ, cảm xúc, diễn biến tâm lí sâu kín (tâm trạng Chí Phèo sau đêm gặp thị Nở, nỗi khát khao hoàn lương, bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người…).
- Nhờ vậy, người kể chuyện vừa bao quát được toàn bộ câu chuyện làng Vũ Đại, vừa đi sâu phân tích tâm lí nhân vật — một thế mạnh nổi bật của Nam Cao.
b) Điểm nhìn
- Nam Cao không kể theo một điểm nhìn cố định mà di chuyển, phối hợp linh hoạt nhiều điểm nhìn.
- Có sự dịch chuyển từ điểm nhìn bên ngoài (của người kể chuyện) sang điểm nhìn bên trong (của nhân vật): nhiều đoạn câu chuyện được soi chiếu qua chính cảm nhận, suy nghĩ của Chí Phèo (nghe tiếng chim hót, tiếng người đi chợ, cảm nhận bát cháo hành…), hoặc qua điểm nhìn của bá Kiến, của dân làng, của thị Nở.
- Sự luân phiên, đan xen điểm nhìn giúp hiện thực được nhìn từ nhiều phía, nhân vật được khắc hoạ đa chiều, khách quan mà vẫn thấm đẫm cảm thông.
- Trần thuật cũng không theo trình tự thời gian tuyến tính: mở đầu bằng tiếng chửi ở hiện tại rồi mới ngược về quá khứ, tạo điểm nhìn trần thuật độc đáo, cuốn hút.
c) Lời trần thuật
- Lời trần thuật của Nam Cao đa thanh, nhiều giọng điệu: khi lạnh lùng, khách quan; khi mỉa mai, chua chát; khi lại xót xa, trữ tình, đầy cảm thương.
- Nổi bật là việc sử dụng lời nửa trực tiếp (lời văn nửa trực tiếp / lời trần thuật nhập tâm nhân vật): lời người kể chuyện và lời (ý nghĩ) của nhân vật hoà quyện, khó tách bạch, khiến người đọc vừa nghe tiếng người kể vừa như nghe chính tiếng lòng nhân vật (tiêu biểu là đoạn Chí Phèo tỉnh rượu, suy nghĩ về cuộc đời mình).
- Lời trần thuật đan xen lời kể, lời tả, lời bình luận trữ tình ngoại đề và ngôn ngữ đời sống, khẩu ngữ nông thôn sinh động, góp phần cá thể hoá nhân vật và tạo chất hiện thực sắc sảo.
→ Sự kết hợp người kể chuyện toàn tri ngôi thứ ba, điểm nhìn di động nhiều chiều và lời trần thuật nửa trực tiếp, đa giọng điệu đã làm nên nghệ thuật kể chuyện bậc thầy của Nam Cao, vừa phản ánh hiện thực khách quan vừa đi sâu vào bi kịch tinh thần con người.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.