Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 2 trang 38 SGK Ngữ văn 11

Thực hành tiếng Việt: Đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Cái đói đã tràn đến xóm này tự lúc nào. Những gia đình từ những vùng Nam Định, Thái Bình, đội chiếu lũ lượt bồng bế, dắt díu nhau lên xanh xám như những bóng ma, và nằm ngổn ngang khắp lều chợ. Người chết như ngả rạ. Không buổi sáng nào người trong làng đi chợ, đi làm đồng không gặp ba bốn cái thây nằm còng queo bên đường. Không khí vẩn lên mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác người.

[...] Ngã tư xóm chợ về chiều càng xác xơ, heo hút. Từng trận gió từ cánh đồng thổi vào, ngăn ngắt. Hai bên dãy phố, úp súp, tối om, không nhà nào có ánh đèn, lửa. Dưới những gốc đa, gốc gạo xù xì, bóng những người đói dật dờ đi lại lặng lẽ như những bóng ma. Tiếng quạ trên mấy cây gạo ngoài bãi chợ cứ gào lên từng hồi thê thiết.

(Kim Lân, Vợ nhặt)

Phân tích các đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ viết trong đoạn trích sau:

Gợi ý trả lời

Phân tích các đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ viết trong đoạn trích

Đoạn trích trên là lời trần thuật của nhà văn Kim Lân trong truyện ngắn *Vợ nhặt*, mang đầy đủ những đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ viết theo kiến thức bài học:

a) Phương tiện thể hiện và cách tiếp nhận

- Đoạn trích được thể hiện bằng chữ viết (văn tự), tồn tại trong văn bản tác phẩm văn học và được người đọc tiếp nhận bằng thị giác (qua hoạt động đọc).
- Nhờ đặc điểm này, người đọc có thể đọc đi đọc lại, suy ngẫm; còn nhà văn có điều kiện suy nghĩ, lựa chọn, gọt giũa câu chữ trước khi tạo thành văn bản hoàn chỉnh.

b) Hệ thống dấu câu, kí hiệu văn tự

- Đoạn trích sử dụng hệ thống dấu câu đa dạng và chính xác: dấu chấm, dấu phẩy để ngắt các vế, các thành phần ("Hai bên dãy phố, úp súp, tối om, không nhà nào có ánh đèn, lửa.").
- Có kí hiệu "[...]" đánh dấu phần văn bản được lược bỏ — đây là kí hiệu quy ước riêng của ngôn ngữ viết, giúp người đọc nhận biết sự tỉnh lược mà vẫn theo dõi được mạch văn.

c) Từ ngữ được lựa chọn, gọt giũa, giàu sức gợi

- Từ ngữ được chọn lọc công phu, chính xác, giàu hình ảnh và cảm xúc: các từ láy gợi hình, gợi cảm như *lũ lượt, bồng bế, dắt díu, ngổn ngang, còng queo, xác xơ, heo hút, ngăn ngắt, úp súp, tối om, xù xì, dật dờ, lặng lẽ, thê thiết*.
- Sử dụng các biện pháp tu từ gắn với văn viết: so sánh (*xanh xám như những bóng ma*, *Người chết như ngả rạ*, *dật dờ đi lại lặng lẽ như những bóng ma*), nhân hóa (*Tiếng quạ... gào lên từng hồi thê thiết*).
- Từ ngữ mang tính chọn lọc, tránh sự tùy tiện, lặp thừa thường gặp ở ngôn ngữ nói — thể hiện sự chau chuốt của người viết.

d) Câu văn chặt chẽ, mạch lạc, có tổ chức

- Câu văn được tổ chức theo đúng quy tắc ngữ pháp, dù có những câu dài với nhiều thành phần nhưng vẫn mạch lạc, chặt chẽ nhờ cách dùng dấu câu và sắp xếp ý: "Những gia đình từ những vùng Nam Định, Thái Bình, đội chiếu lũ lượt bồng bế, dắt díu nhau lên xanh xám như những bóng ma, và nằm ngổn ngang khắp lều chợ."
- Các câu, các ý được liên kết, triển khai theo trình tự hợp lí (từ cảnh người đói, người chết đến khung cảnh xóm chợ về chiều), tạo nên một chỉnh thể văn bản hoàn chỉnh — điều mà ngôn ngữ nói khó đạt được.

Kết luận: Qua các dấu hiệu trên có thể khẳng định đoạn trích mang đầy đủ đặc điểm của ngôn ngữ viết: thể hiện bằng chữ viết và tiếp nhận bằng thị giác; dùng hệ thống dấu câu, kí hiệu văn tự; từ ngữ được lựa chọn, gọt giũa, giàu sức biểu cảm cùng nhiều biện pháp tu từ; câu văn chặt chẽ, mạch lạc, có tổ chức.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.