Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 2 trang 48 SGK Ngữ văn 11

Củng cố, mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Thảo luận nhóm: Suy nghĩ của bạn về hình tượng các nhân vật nữ: thị Nở (truyện ngắn Chí Phèo – Nam Cao) và người "vợ nhặt" (truyện ngắn Vợ nhặt – Kim Lân). Từ đó, hãy đánh giá giá trị nhân đạo của mỗi tác phẩm.

Gợi ý trả lời

## Mở đầu

Thị Nở (*Chí Phèo* – Nam Cao) và người "vợ nhặt" (*Vợ nhặt* – Kim Lân) là hai hình tượng nhân vật nữ tiêu biểu của văn học hiện thực Việt Nam. Dù xuất hiện ở hai tác phẩm, hai hoàn cảnh khác nhau, cả hai đều là những người phụ nữ nghèo khổ, thấp bé trong xã hội nhưng lại mang trong mình vẻ đẹp của tình người, của khát vọng sống và hạnh phúc. Qua hai nhân vật, có thể thấy rõ giá trị nhân đạo sâu sắc mà mỗi nhà văn gửi gắm.

## a) Hình tượng thị Nở trong truyện ngắn *Chí Phèo* (Nam Cao)

- Ngoại hình và thân phận: Thị Nở được Nam Cao miêu tả là người đàn bà "xấu ma chê quỷ hờn", lại "dở hơi", nghèo, có dòng giống mả hủi — bị cả làng Vũ Đại khinh rẻ, hắt hủi. Thị là hiện thân của những con người bất hạnh, bị đẩy ra bên lề xã hội.
- Vẻ đẹp tâm hồn: Sau đêm gặp gỡ, chính thị Nở – chứ không phải ai khác – đã khơi dậy phần người trong Chí Phèo. Bát cháo hành thị nấu là biểu tượng của tình yêu thương mộc mạc, chân thành, của sự quan tâm, chăm sóc đầu tiên mà Chí nhận được "từ tay một người đàn bà". Thị đánh thức lương tri, khát vọng hoàn lương và ước mơ về một mái ấm gia đình trong Chí Phèo.
- Ý nghĩa: Thị Nở là nhịp cầu nối Chí Phèo trở về với thế giới loài người. Qua thị, Nam Cao khẳng định: dưới lớp vỏ xấu xí, khốn khổ, con người vẫn ẩn chứa tình thương và bản chất lương thiện. Nhưng bi kịch xảy ra khi định kiến xã hội (bà cô thị Nở) ngăn cản, đẩy Chí vào bước đường cùng — làm nổi bật tấn bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người.

##

b) Hình tượng người "vợ nhặt" trong truyện ngắn *Vợ nhặt* (Kim Lân)

- Thân phận: Người "vợ nhặt" không tên, không tuổi, không quê quán rõ ràng — chỉ được gọi bằng "thị". Giữa nạn đói khủng khiếp năm 1945, thị bị cái đói làm cho tiều tụy, chao chát, liều lĩnh, theo không một người đàn ông chỉ sau vài câu bông đùa và bốn bát bánh đúc. Thị là hiện thân của thân phận con người bị cái đói đẩy xuống đáy cùng, rẻ rúng như một món đồ "nhặt" được.
- Vẻ đẹp tâm hồn: Đằng sau vẻ chao chát ấy là khát vọng sống mãnh liệt và khát khao mái ấm, hạnh phúc gia đình. Khi về làm dâu, thị thay đổi hẳn: trở nên hiền hậu, đúng mực, đảm đang. Sáng hôm sau, thị cùng mẹ chồng dọn dẹp, vun vén nhà cửa; hình ảnh thị kể về chuyện người ta đi phá kho thóc Nhật và lá cờ đỏ đã nhen lên niềm tin vào tương lai, vào sự đổi đời.
- Ý nghĩa: Người "vợ nhặt" cho thấy ngay trên bờ vực của cái chết, con người vẫn hướng về sự sống, về hạnh phúc và hi vọng. Thị trở thành luồng sinh khí mới, làm ấm lại gia đình Tràng và thắp lên niềm tin vào ngày mai.

##

c) Đánh giá giá trị nhân đạo của mỗi tác phẩm

- Giá trị nhân đạo trong *Chí Phèo* (Nam Cao):
- Tố cáo xã hội thực dân nửa phong kiến tàn bạo đã đẩy người nông dân lương thiện vào con đường tha hóa, lưu manh hóa.
- Phát hiện và trân trọng bản chất lương thiện, khát vọng hoàn lương của con người ngay cả khi họ đã bị vùi dập đến tận cùng (qua tình người của thị Nở và sự thức tỉnh của Chí).
- Thể hiện niềm cảm thương sâu sắc và đặt ra vấn đề về quyền làm người, quyền được yêu thương, được sống lương thiện.
- *Điểm nhấn:* Giá trị nhân đạo mang màu sắc bi kịch, day dứt — con người khao khát trở về làm người nhưng bị xã hội cự tuyệt.

- Giá trị nhân đạo trong *Vợ nhặt* (Kim Lân):
- Tố cáo tội ác của thực dân, phát xít đã gây ra nạn đói thảm khốc năm 1945, biến con người thành "vật" rẻ rúng.
- Thể hiện niềm cảm thông, trân trọng đối với khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc và tình người của những con người nghèo khổ (tình yêu thương, cưu mang nhau giữa Tràng, bà cụ Tứ và người vợ nhặt).
- Khẳng định sức sống, niềm tin và hi vọng vào tương lai tươi sáng — hình ảnh lá cờ đỏ và đoàn người phá kho thóc mở ra con đường cách mạng.
- *Điểm nhấn:* Giá trị nhân đạo mang màu sắc lạc quan, hướng về sự sống và ánh sáng cách mạng.

- So sánh: Cả hai tác phẩm đều thấm đẫm tinh thần nhân đạo: đồng cảm với số phận con người nghèo khổ, phát hiện và nâng niu vẻ đẹp tâm hồn tiềm ẩn trong họ. Điểm khác biệt: Nam Cao nghiêng về bi kịch tha hóa và nỗi đau bị chối bỏ quyền làm người (nhân đạo có chiều sâu phê phán, xót xa); Kim Lân nghiêng về niềm tin, khát vọng sống và lối thoát cách mạng (nhân đạo mang tính lạc quan, hướng tới tương lai). Sự khác biệt này gắn với hoàn cảnh sáng tác: *Chí Phèo* (1941) viết trước Cách mạng, còn *Vợ nhặt* viết sau 1945, khi nhà văn đã nhìn thấy ánh sáng của con đường giải phóng.

## Kết luận

Thị Nở và người "vợ nhặt" là hai hình tượng phụ nữ tuy nhỏ bé, thiệt thòi nhưng lại tỏa sáng vẻ đẹp của tình người và khát vọng sống. Qua họ, Nam Cao và Kim Lân đã gửi gắm tư tưởng nhân đạo sâu sắc, vừa tố cáo hiện thực tàn khốc, vừa khẳng định và nâng niu bản chất tốt đẹp của con người lao động.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.