Giải Câu hỏi trang 77 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
NGỮ LIỆU: Trước đây thời thế suy vi, trung châu gặp nhiều biến cố, kẻ sĩ phải ở ẩn trong ngòi khe, trốn tránh việc đời, những bậc tinh anh trong triều đường phải kiêng dè không dám lên tiếng. Cũng có kẻ gõ mõ canh cửa, cũng có kẻ ra biển vào sông, chết đuối trên cạn mà không biết, dường như muốn lẩn tránh suốt đời.
Nay trẫm đang ghé chiếu lắng nghe, ngày đêm mong mỏi, nhưng những người học rộng tài cao chưa thấy có ai tìm đến. Hay trẫm ít đức không đáng để phò tá chăng? Hay đang thời đổ nát chưa thể ra phụng sự vương hầu chăng?
Dự đoán: Việc nêu thực trạng "trốn tránh việc đời" của kẻ sĩ dẫn đến ý gì sẽ được trình bày ở phần 3?
Gợi ý trả lời
Dạng câu hỏi: Đây là câu hỏi *dự đoán* trong khi đọc — dựa vào mạch lập luận của đoạn trích để phán đoán nội dung sẽ được triển khai ở phần tiếp theo (phần 3).
a) Phân tích căn cứ để dự đoán
- Đoạn ngữ liệu thuộc phần 2 của bài chiếu, nêu thực trạng: thời thế suy vi khiến kẻ sĩ phải *"ở ẩn trong ngòi khe", "trốn tránh việc đời"*, người tài không ra giúp nước.
- Tiếp đó, vua Quang Trung bày tỏ tấm lòng *"ghé chiếu lắng nghe, ngày đêm mong mỏi"* nhưng *"những người học rộng tài cao chưa thấy có ai tìm đến"*, rồi tự vấn bằng hai câu hỏi tu từ (ít đức / thời đổ nát).
- Như vậy phần 2 đã khép lại bằng một mâu thuẫn cần giải quyết: nhà nước đang rất cần hiền tài, nhưng hiền tài còn e dè, lẩn tránh chưa chịu ra.
b) Nội dung dự đoán ở phần 3
Theo logic lập luận "nêu vấn đề → giải quyết vấn đề", việc trình bày thực trạng kẻ sĩ "trốn tránh việc đời" ở phần 2 sẽ dẫn đến ở phần 3 nội dung: đường lối, chính sách cầu hiền cụ thể của triều đại mới. Cụ thể, phần 3 nhiều khả năng sẽ:
- Khẳng định đất nước đang buổi đầu dựng nghiệp, rất cần người hiền tài ra gánh vác việc nước (nhu cầu bức thiết).
- Đưa ra biện pháp, con đường tiến cử người hiền rõ ràng, rộng mở (tự mình dâng sớ bày tỏ, quan lại tiến cử, dâng thư tự tiến…) nhằm xóa bỏ tâm lí e ngại, lẩn tránh.
- Kêu gọi, động viên, mời gọi kẻ sĩ mạnh dạn ra cống hiến, cùng triều đình gánh vác, hưởng phúc thái bình.
→ Tóm lại: nêu thực trạng "trốn tránh" (vấn đề) tất yếu dẫn tới việc đưa ra giải pháp thu hút, chiêu mộ hiền tài (cách cầu hiền) ở phần 3.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.