Giải Câu 6 trang 98 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Trình bày suy nghĩ của bạn về sự hội tụ những yếu tố đối lập trong phong cách hành xử của Nguyễn Công Trứ được thể hiện ở bài hát nói. Ngoài chủ đề chính, Bài ca ngất ngưởng còn có chủ đề nào khác?
(văn bản: Bài ca ngất ngưởng – Nguyễn Công Trứ)
Gợi ý trả lời
a) Sự hội tụ những yếu tố đối lập trong phong cách hành xử của Nguyễn Công Trứ
Cái "ngất ngưởng" của Nguyễn Công Trứ hấp dẫn chính ở chỗ nó là sự kết hợp hài hòa của nhiều yếu tố tưởng như mâu thuẫn, loại trừ nhau:
- *Nhập thế – hành đạo và thoát tục – hưởng lạc:* Ông là một bề tôi tận tụy, "Vũ trụ nội mạc phi phận sự", coi mọi việc trong trời đất đều là phận sự của mình, lập nên võ công văn nghiệp lừng lẫy (Thủ khoa, Tham tán, Tổng đốc Đông). Nhưng khi cởi mũ áo về hưu, ông lại sống phóng khoáng, rong chơi: cưỡi bò vàng đeo đạc ngựa, dắt gót tiên theo lên chùa, nghe hát ả đào ngay chốn cửa Phật.
- *Trang nghiêm của nhà nho và ngông nghênh, phá cách:* Vẫn giữ trọn đạo vua tôi ("Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung"), tự xếp mình ngang hàng các danh thần Trái Tuân, Nhạc Phi, Hàn Kỳ, Phú Bật ("Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú"); song cách thể hiện lại cố ý trêu ngươi, bất chấp cái nhìn khắt khe của lễ giáo ("Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng").
- *Ý thức công danh và thái độ coi thường được – mất, khen – chê:* Ông tự hào về tài năng, công trạng, nhưng lại ngạo nghễ đứng trên dư luận: "Được mất dương dương người thái thượng / Khen chê phơi phới ngọn đông phong".
=> Chính sự hội tụ ấy làm nên một nhân cách lớn, một bản lĩnh và cá tính độc đáo: con người dám sống thật, dám khẳng định cái "tôi" tài năng, cống hiến hết mình cho đời rồi cũng dám hưởng thụ, vượt lên trên mọi ràng buộc tầm thường. "Ngất ngưởng" vì thế không phải là ngông cuồng rỗng tuếch, mà là bản lĩnh của người có thực tài, thực danh, ý thức sâu sắc về giá trị của bản thân.
b) Ngoài chủ đề chính, Bài ca ngất ngưởng còn có chủ đề nào khác?
Chủ đề chính của bài là khẳng định lối sống, nhân cách và cái "tôi" ngất ngưởng – bản lĩnh tự do, phóng khoáng của Nguyễn Công Trứ. Ngoài ra, bài hát nói còn hướng tới một số chủ đề khác:
- *Chủ đề về chí làm trai, về trách nhiệm của kẻ sĩ với vũ trụ, với đời* ("Vũ trụ nội mạc phi phận sự"): quan niệm sống nhập thế tích cực, lập công danh để không uổng một đời.
- *Chủ đề về lẽ sống hưởng lạc, triết lí "cầm kỳ thi tửu", vui thú tuổi già* sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ với đời – một cách tự thưởng cho cuộc đời cống hiến.
- *Chủ đề về thái độ sống vượt lên trên vòng danh lợi, được – mất, khen – chê*, thể hiện cái nhìn ung dung, tự tại trước cuộc đời.
=> Các chủ đề này không tách rời mà cùng góp phần tô đậm chủ đề trung tâm: khẳng định một nhân cách, một lối sống "ngất ngưởng" độc đáo của Nguyễn Công Trứ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.