Giải Bài 7 trang 106 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Ý nghĩa của sự hi sinh và tình cảm của nhân dân dành cho người nghĩa sĩ được tác giả thể hiện trong phần cuối bài văn (từ “Ôi thôi thôi!” đến hết) gợi cho bạn những suy nghĩ gì về lẽ sống?
(văn bản: Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc – Nguyễn Đình Chiểu)
Gợi ý trả lời
## Định hướng
Phần cuối bài văn tế (từ “Ôi thôi thôi!” đến hết) là phần ai vãn – tiếng khóc thương tiếc và phần kết – tỏ lòng tiếc thương, biết ơn, khẳng định ý nghĩa bất tử của sự hi sinh. Qua đoạn này, Nguyễn Đình Chiểu không chỉ bày tỏ tình cảm của nhân dân mà còn gửi gắm một quan niệm sâu sắc về lẽ sống – lẽ chết của con người.
### a) Ý nghĩa của sự hi sinh
- Chết vì nghĩa lớn, vì đất nước nên cái chết trở nên cao cả, bất tử: *“Thác mà trả nước non rồi nợ, danh thơm đồn sáu tỉnh chúng đều khen; thác mà ưng đình miếu để thờ, tiếng ngay trải muôn đời ai cũng mộ.”* Người nghĩa sĩ tuy *thác* (chết) về thể xác nhưng *danh thơm*, *tiếng ngay* còn mãi.
- Tác giả nêu một quan niệm sống – chết rõ ràng: thà chết vinh còn hơn sống nhục. *“Sống làm chi theo quân tả đạo… thà thác mà đặng câu địch khái, về theo tổ phụ cũng vinh; hơn còn mà chịu chữ đầu Tây, ở với man di rất khổ.”* Sống mà cúi đầu theo giặc, mất khí tiết thì không bằng chết để giữ trọn lòng trung nghĩa.
- Sự hi sinh ấy khẳng định vẻ đẹp của lòng yêu nước và tinh thần bất khuất của những người nông dân bình thường – họ đã tự nguyện đứng lên, xả thân vì nghĩa lớn.
###
b) Tình cảm của nhân dân (và tác giả) dành cho người nghĩa sĩ
- Niềm tiếc thương vô hạn, thấm vào cả cảnh vật và những người thân: *“Đoái sông Cần Giuộc, cỏ cây mấy dặm sầu giăng; nhìn chợ Trường Bình, già trẻ hai hàng lụy nhỏ.”* Nỗi đau lan tỏa trong không gian, gắn với hình ảnh *mẹ già ngồi khóc trẻ*, *vợ yếu chạy tìm chồng*.
- Lòng biết ơn, cảm phục và trân trọng: nhân dân khóc thương, lập đình miếu để thờ, lưu danh muôn đời; tiếng khóc không chỉ bi lụy mà còn mang âm hưởng tự hào, ngợi ca.
- Tiếng khóc lớn mang tầm thời đại: khóc cho người nghĩa sĩ cũng là khóc cho vận nước, cho nhân dân trong buổi đầu chống Pháp – đó là tình cảm chung của cả cộng đồng, của non sông.
###
c) Suy nghĩ về lẽ sống
- Đoạn văn gợi cho ta một quan niệm sống cao đẹp: sống phải có lí tưởng, có khí tiết; biết đặt nghĩa lớn, lợi ích của đất nước lên trên sự an toàn, tính mạng của bản thân.
- Giá trị của một đời người không đo bằng dài – ngắn mà bằng ý nghĩa: chết vì chính nghĩa là cái chết bất tử, còn sống hèn, sống nhục thì mới thực là chết.
- Bài học ấy vẫn còn nguyên giá trị với hôm nay: mỗi người cần sống có trách nhiệm với cộng đồng, với Tổ quốc; biết trân trọng, biết ơn những người đã hi sinh để ta có cuộc sống hôm nay; và tự nhắc mình sống sao cho xứng đáng, có ích.
> Kết: Phần cuối *Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc* vừa là khúc bi ca xúc động, vừa là lời khẳng định bất hủ về lẽ sống – chết cao đẹp, để lại trong lòng người đọc niềm cảm phục và một bài học sâu sắc về cách sống có nghĩa, có tình, có trách nhiệm với đất nước.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.