Giải Bài 6 trang 79 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Viết Cầu hiền chiếu trong một hoàn cảnh hết sức đặc biệt, tác giả đã gửi gắm khát vọng lớn lao nào đối với đất nước?
(văn bản: Cầu hiền chiếu – Ngô Thì Nhậm)
Gợi ý trả lời
Phân tích đề: Câu hỏi yêu cầu xác định khát vọng lớn lao mà Ngô Thì Nhậm (thay lời vua Quang Trung) gửi gắm qua bài *Cầu hiền chiếu*, đặt trong hoàn cảnh viết hết sức đặc biệt. Vì vậy cần: (1) chỉ ra hoàn cảnh đặc biệt khi bài chiếu ra đời; (2) từ đó nêu và lí giải khát vọng lớn lao đối với đất nước.
a) Hoàn cảnh đặc biệt ra đời của bài chiếu
- Bài chiếu được viết khoảng năm 1788–1789, khi triều Tây Sơn vừa được thành lập, vua Quang Trung lên ngôi và giao cho Ngô Thì Nhậm thay lời mình soạn chiếu cầu người hiền tài.
- Đây là thời điểm hết sức nhạy cảm: đất nước vừa trải qua binh lửa, triều đại mới còn non trẻ, chính sự buổi đầu nhiều bộn bề. Đặc biệt, nhiều nho sĩ Bắc Hà vốn chịu ơn triều Lê – Trịnh còn mang nặng tư tưởng trung quân, nghi ngại, bất hợp tác, kẻ thì ở ẩn, người thì giữ mình im lặng, chưa tin và chưa phục triều đại mới.
- Chính trong hoàn cảnh "buổi đầu dựng nghiệp", lòng người chưa yên, nhân tài còn e dè ấy, bài chiếu ra đời như một lời kêu gọi, chiêu hiền đãi sĩ nhằm quy tụ sức mạnh trí tuệ của cả nước.
b) Khát vọng lớn lao mà tác giả gửi gắm
Qua bài chiếu, tác giả thể hiện những khát vọng lớn lao đối với đất nước:
- Khát vọng quy tụ, trọng dụng người hiền tài để xây dựng đất nước. Tác giả khẳng định quy luật "người hiền xuất hiện ở đời thì như sao sáng trên trời", sao tất phải chầu về ngôi Bắc Thần (tức thiên tử), người hiền tất phải do thiên tử sử dụng. Từ đó thể hiện khát vọng tha thiết tập hợp mọi bậc tài đức ra gánh vác việc nước, coi hiền tài là nguyên khí, là chỗ dựa cho sự nghiệp dựng nước.
- Khát vọng về một đất nước thái bình, thịnh trị, vững mạnh lâu dài. Việc cầu hiền không chỉ để giải quyết khó khăn trước mắt mà hướng tới xây dựng một triều đại vững bền, một quốc gia cường thịnh, "cùng nhau gánh vác việc đời", đưa đất nước bước vào kỉ nguyên thái bình sau chiến tranh.
- Khát vọng về một chính quyền đồng lòng, trên dưới hòa hợp, cùng chung sức vì dân vì nước. Lời chiếu chân thành, khiêm nhường, mở rộng nhiều con đường tiến cử (tự mình dâng sớ, quan tiến cử, tự tiến cử), xóa bỏ mặc cảm, nghi ngại của sĩ phu Bắc Hà, thể hiện tấm lòng cầu thị và khát vọng đoàn kết toàn dân tộc quanh triều đại mới.
- Qua đó, tác giả còn gửi gắm niềm tin và tầm nhìn chiến lược sâu rộng của người lãnh đạo: hiểu rằng muốn chấn hưng đất nước phải dựa vào trí tuệ, tài năng của con người; coi trọng và tin tưởng vào vai trò của kẻ sĩ đối với vận mệnh quốc gia.
c) Đánh giá chung
Đặt trong hoàn cảnh đặc biệt của buổi đầu triều Tây Sơn, *Cầu hiền chiếu* không chỉ là một văn bản hành chính kêu gọi người tài, mà còn kết tinh khát vọng lớn lao về một đất nước độc lập, thái bình, phồn thịnh, được xây dựng bằng sức mạnh của hiền tài và sự đồng lòng của toàn dân tộc. Đó cũng là biểu hiện của tư tưởng tiến bộ, trọng người tài và tấm lòng vì dân vì nước của vua Quang Trung cùng tác giả Ngô Thì Nhậm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.