Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Câu 3 trang 110 SGK Ngữ văn 11

Cộng đồng và cá thể (An-be Anh-xtanh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Sự phụ thuộc của một cá thể vào cộng đồng đã được tác giả ghi nhận qua những bằng chứng nào? Trước những bằng chứng đó, tác giả đã thể hiện cách tư duy khác biệt về vấn đề ra sao?
(văn bản: Cộng đồng và cá thể – An-be Anh-xtanh)

Gợi ý trả lời

a) Những bằng chứng về sự phụ thuộc của cá thể vào cộng đồng mà tác giả ghi nhận

Mở đầu, Anh-xtanh khẳng định: khi suy ngẫm về cuộc đời và những nỗ lực của mình, ta sẽ nhanh chóng nhận ra rằng hầu như toàn bộ hành động và ước muốn của mỗi người đều gắn bó với sự tồn tại của những người khác. Ông đưa ra những bằng chứng rất cụ thể, gần gũi, theo lối liệt kê:

- *Về đời sống vật chất:* mỗi cá thể ăn thức ăn do người khác trồng, mặc quần áo do người khác may, ở trong ngôi nhà do người khác xây; sử dụng vô số công cụ, tiện nghi mà mình không hề tự làm ra. Những nhu cầu sống còn nhất của một con người đều do lao động của cộng đồng (cả người đang sống lẫn các thế hệ đã khuất) đem lại.

- *Về đời sống tinh thần, trí tuệ:* phần lớn hiểu biết, niềm tin và cách nghĩ của mỗi người được truyền đạt qua ngôn ngữ — mà ngôn ngữ lại do người khác sáng tạo ra. Nếu tách khỏi cộng đồng, không có ngôn ngữ và di sản tinh thần được trao truyền, năng lực trí tuệ của con người sẽ nghèo nàn, không hơn gì loài vật bậc cao. Chính nhờ sống trong cộng đồng mà con người mới trở thành con người theo đúng nghĩa.

Từ những bằng chứng ấy, tác giả đi đến nhận định: cá thể có được tất cả những gì nó có — cả vật chất lẫn tinh thần — là nhờ cộng đồng; con người khác con vật chính ở chỗ nó là một thành viên của xã hội loài người.

b) Cách tư duy khác biệt của tác giả trước những bằng chứng đó

Điều làm nên nét riêng trong tư duy của Anh-xtanh là ông không dừng lại ở một chiều (khẳng định cá thể lệ thuộc cộng đồng để đề cao tập thể, hạ thấp cá nhân), mà nhìn vấn đề một cách biện chứng, hai mặt:

- Ông chỉ ra con người vừa là một sinh vật đơn độc (cá thể), vừa là một sinh vật xã hội. Hai phương diện này tồn tại song song, trái ngược mà không loại trừ nhau.

- Từ chính sự phụ thuộc đã chứng minh, tác giả lật ngược vấn đề: cộng đồng tuy nuôi dưỡng cá thể, nhưng những giá trị, tiến bộ và sáng tạo đích thực của loài người lại bắt nguồn từ những cá nhân tự do, sáng tạo, chứ không phải từ đám đông. Ông phân biệt con người với loài sống thành bầy đàn thuần bản năng (như ong, kiến) — ở đó cá thể bị quy định hoàn toàn; còn ở con người, cá tính và tư duy độc lập mới là nguồn gốc của phát triển.

- Vì vậy, ông không cổ vũ việc hòa tan, hi sinh cá thể vào tập thể, mà đề cao một quan hệ hài hòa: cá thể biết ơn và gắn bó với cộng đồng, đồng thời cộng đồng phải trân trọng, bảo vệ tự do và nhân cách của cá thể để chính nó được giàu có, tiến bộ.

Cách lập luận ấy cho thấy một tư duy sâu sắc, độc lập và nhân văn: thừa nhận sự phụ thuộc không để phủ nhận cá nhân, mà để khẳng định giá trị của cá nhân tự do trong lòng cộng đồng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.