Giải Bài 1 trang 97 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Hãy so sánh luận đề, luận điểm, các yếu tố bổ trợ của ba văn bản: Cầu hiền chiếu, Tôi có một ước mơ, Một thời đại trong thi ca.
(văn bản: Cầu hiền chiếu; Tôi có một ước mơ; Một thời đại trong thi ca)
Gợi ý trả lời
## So sánh luận đề, luận điểm và các yếu tố bổ trợ của ba văn bản
Ba văn bản được so sánh:
- Cầu hiền chiếu (Ngô Thì Nhậm viết thay vua Quang Trung) – văn nghị luận trung đại, thể *chiếu*.
- Tôi có một ước mơ (Martin Luther King) – bài diễn thuyết (diễn văn chính luận).
- Một thời đại trong thi ca (Hoài Thanh) – tiểu luận phê bình văn học.
Có thể lập bảng và phân tích theo ba phương diện mà đề yêu cầu:
| Phương diện | Cầu hiền chiếu | Tôi có một ước mơ | Một thời đại trong thi ca |
|---|---|---|---|
| Luận đề | Người hiền tài phải ra giúp vua, giúp nước; nhà vua chân thành cầu hiền. | Khát vọng về quyền tự do, bình đẳng thật sự cho người da đen ở nước Mĩ. | Tinh thần cốt lõi của Thơ mới nằm ở chữ “tôi” – ý thức cá nhân. |
| Luận điểm | 1) Quy luật xử thế của người hiền (hiền tài phải phục vụ thiên tử). 2) Thực trạng kẻ sĩ còn ẩn dật, bỏ phí tài năng trước thời cuộc mới. 3) Đường lối, chính sách cầu hiền cụ thể của triều đại. | 1) Thực trạng người da đen vẫn bị trói buộc, chưa được tự do bình đẳng. 2) Cuộc đấu tranh phải kiên quyết nhưng ôn hòa, không hận thù. 3) Ước mơ về một tương lai bình đẳng, hòa hợp giữa các chủng tộc. | 1) Khó khăn và nguyên tắc khi phân biệt thơ cũ – thơ mới. 2) Tinh thần Thơ mới là sự khẳng định cái “tôi” cá nhân. 3) Bi kịch và cách giải tỏa của cái “tôi” (gửi vào tình yêu tiếng Việt, hồn dân tộc). |
| Các yếu tố bổ trợ | Lí lẽ sắc bén; dẫn lời Khổng Tử (“Người hiền… như sao sáng trên trời”), hình ảnh ẩn dụ, điển cố; giọng điệu khiêm nhường, chân thành. | Hình ảnh giàu sức gợi (“ngân phiếu”, “ánh bình minh”, “bão táp”), điệp ngữ “Tôi có một ước mơ”, dẫn chứng lịch sử – xã hội, giọng điệu hùng hồn, truyền cảm. | Dẫn chứng thơ cụ thể của nhiều tác giả, so sánh đối chiếu thơ cũ – thơ mới, lí lẽ phê bình tinh tế, giọng điệu vừa khoa học vừa giàu cảm xúc. |
### a) So sánh về luận đề
- Điểm chung: cả ba luận đề đều là vấn đề lớn, có ý nghĩa đối với cộng đồng, thời đại (dùng người tài cho đất nước; quyền bình đẳng của con người; đặc trưng của một trào lưu thơ).
- Điểm khác: phạm vi và tính chất khác nhau – *Cầu hiền chiếu* bàn về việc chính trị (chiêu mộ nhân tài); *Tôi có một ước mơ* bàn về vấn đề chính trị – xã hội (nhân quyền); *Một thời đại trong thi ca* bàn về vấn đề văn học (tinh thần Thơ mới). Do đó luận đề thứ nhất mang tính thực tiễn – hành động, luận đề thứ hai mang tính kêu gọi – tranh đấu, luận đề thứ ba mang tính học thuật – nhận thức.
###
b) So sánh về luận điểm
- Điểm chung: ở cả ba văn bản, hệ thống luận điểm đều được sắp xếp mạch lạc, chặt chẽ, triển khai trực tiếp cho luận đề; thường đi từ việc nêu thực trạng/vấn đề → khẳng định tư tưởng cốt lõi → hướng tới giải pháp hoặc tương lai.
- Điểm khác: luận điểm của *Cầu hiền chiếu* thiên về lập luận quy nạp – diễn dịch kiểu trung đại (từ lẽ phải chung đến chính sách cụ thể); luận điểm của *Tôi có một ước mơ* giàu tính cổ vũ, hướng tới hành động và niềm tin; luận điểm của *Một thời đại trong thi ca* mang tính phân tích – khái quát văn học, đào sâu bản chất của cái “tôi”.
###
c) So sánh về các yếu tố bổ trợ
- Điểm chung: cả ba đều kết hợp lí lẽ với bằng chứng, sử dụng hình ảnh, giọng điệu phù hợp để tăng sức thuyết phục và truyền cảm.
- Điểm khác:
- *Cầu hiền chiếu*: dùng nhiều điển cố, điển tích, hình ảnh ẩn dụ và lời người xưa (Khổng Tử) – đặc trưng văn chính luận trung đại; giọng khiêm cung, trang trọng.
- *Tôi có một ước mơ*: dùng điệp ngữ, hình ảnh biểu tượng, câu cảm thán và dẫn chứng đời sống xã hội – đặc trưng diễn thuyết; giọng hùng biện, thiết tha.
- *Một thời đại trong thi ca*: dùng dẫn chứng thơ, thao tác so sánh – đối chiếu, phân tích – đặc trưng phê bình văn học; giọng vừa lí trí vừa tinh tế, giàu cảm xúc.
### Kết luận
Ba văn bản thuộc ba thể loại, ba thời đại và ba lĩnh vực khác nhau nên luận đề, luận điểm và yếu tố bổ trợ mang màu sắc riêng. Tuy vậy, chúng thống nhất ở cấu trúc của văn bản nghị luận: đều có luận đề rõ ràng, hệ thống luận điểm mạch lạc triển khai cho luận đề, và các yếu tố bổ trợ (lí lẽ, bằng chứng, hình ảnh, giọng điệu) được lựa chọn phù hợp để tạo nên sức thuyết phục.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.