Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 6 trang 109 SGK Ngữ văn 11

Dương phụ hành (Cao Bá Quát)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc bài thơ, bạn cảm nhận được những gì về tư tưởng, tâm hồn tác giả?
(văn bản: Dương phụ hành - Cao Bá Quát)

Gợi ý trả lời

Cảm nhận về tư tưởng, tâm hồn tác giả qua bài thơ *Dương phụ hành* (Cao Bá Quát)

Bài thơ ghi lại cảnh một người thiếu phụ phương Tây (dương phụ) mà Cao Bá Quát bắt gặp trong chuyến đi "dương trình hiệu lực" ra nước ngoài. Từ bức tranh sinh hoạt ấy, ta cảm nhận được nhiều nét đẹp trong tư tưởng và tâm hồn nhà thơ:

a) Một tâm hồn tinh tế, giàu khả năng quan sát và rung cảm trước vẻ đẹp con người

- Nhà thơ khắc họa hình ảnh người thiếu phụ phương Tây bằng những chi tiết sống động, cụ thể: "áo trắng phau", tựa vai chồng dưới ánh trăng, "kéo áo", "nói nói cười cười", tay cầm cốc sữa biếng cầm... Những chi tiết ấy cho thấy một cái nhìn trân trọng, không hề kỳ thị hay xa lạ trước một nền văn hóa khác.
- Ông nhìn ra và nâng niu vẻ đẹp của hạnh phúc lứa đôi, của tình cảm vợ chồng gần gũi, tự nhiên, phóng khoáng — điều khác với lễ giáo phong kiến phương Đông. Đó là một tâm hồn rộng mở, nhân văn.

b) Tấm lòng nhân đạo, đồng cảm sâu sắc với con người

- Tác giả cảm nhận được cả nét "nũng nịu", "sợ gió bể lạnh" rất người, rất đời của người thiếu phụ. Ẩn sau cảnh sum vầy ấm áp là sự thấu hiểu, sẻ chia với tâm tư, nỗi niềm của một con người cụ thể.
- Cái nhìn ấy thể hiện tư tưởng nhân đạo tiến bộ: biết trân trọng quyền được hưởng hạnh phúc, được yêu thương của con người.

c) Nỗi niềm cô đơn và tâm sự thầm kín của chính nhà thơ

- Câu kết "Biết đâu nỗi khách biệt ly này!" (người thiếu phụ hạnh phúc kia nào hay biết có một kẻ tha hương đang chịu cảnh biệt ly) là điểm tựa tư tưởng của bài thơ.
- Đối diện cảnh đoàn tụ, ấm êm của người khác, Cao Bá Quát càng thấm thía nỗi cô đơn, lẻ loi, nhớ nhà, nhớ quê hương, nhớ người thân của kẻ xa xứ. Niềm vui của người làm bật lên nỗi buồn của mình.
- Qua đó bộc lộ một trái tim đa cảm, nặng tình với quê hương, gia đình, và một tâm thế cô đơn của người trí thức có hoài bão lớn nhưng không gặp thời.

d) Một tầm tư tưởng vượt thời đại, cởi mở với thế giới

- Việc Cao Bá Quát đưa hình ảnh con người, sinh hoạt phương Tây vào thơ với thái độ trân trọng cho thấy một tư tưởng phóng khoáng, không bảo thủ, sẵn sàng tiếp nhận và nhìn nhận công bằng những nền văn hóa khác. Đây là nét mới mẻ, tiến bộ hiếm thấy ở một nhà Nho đương thời.

Khái quát: Bài thơ cho thấy Cao Bá Quát là người có tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, một tấm lòng nhân đạo bao la biết trân trọng hạnh phúc con người, đồng thời là một trái tim nặng tình quê hương và một nhân cách, tư tưởng phóng khoáng, vượt lên trên những định kiến hẹp hòi của thời đại.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.