Giải Đề 1 trang 157 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Để tạo nên thành công của một tác phẩm truyện, việc tác giả chọn được điểm nhìn độc đáo về đối tượng miêu tả, thể hiện giữ vai trò rất quan trọng. Hãy chọn phân tích một truyện mà bạn cho là có điểm nhìn độc đáo.
Gợi ý trả lời
## Đề 1 (trang 158) — Phân tích một truyện có điểm nhìn độc đáo
Tác phẩm được chọn: truyện ngắn _Chí Phèo_ (Nam Cao).
Đây là bài nghị luận về một tác phẩm truyện, trọng tâm bàn về nghệ thuật tổ chức điểm nhìn — đúng kiến thức Bài 1 "Câu chuyện và điểm nhìn trong truyện kể" (Ngữ văn 11, tập một, KNTT). Dưới đây là dàn ý triển khai và bài viết hoàn chỉnh.
---
### a) Mở bài — nêu vấn đề
Thành công của một tác phẩm truyện không chỉ nằm ở cốt truyện hay nhân vật, mà trước hết ở chỗ đứng để kể và nhìn của nhà văn. Điểm nhìn độc đáo giúp hiện thực được soi chiếu từ bên trong, khiến người đọc không đứng ngoài quan sát mà *sống cùng* nhân vật. Truyện ngắn _Chí Phèo_ của Nam Cao là một ví dụ mẫu mực: tác giả đã kiến tạo một hệ thống điểm nhìn di động, đa tầng, qua đó phát hiện và bênh vực phần người bị vùi lấp trong một kẻ bị gọi là "con quỷ dữ của làng Vũ Đại".
###
b) Thân bài — phân tích cái độc đáo của điểm nhìn
b1) Điểm nhìn di chuyển linh hoạt giữa người kể chuyện và nhân vật.
Truyện được kể ở ngôi thứ ba, nhưng người kể chuyện toàn tri không giữ một khoảng cách lạnh lùng. Điểm nhìn liên tục *trượt* từ người kể vào bên trong nhân vật. Mở đầu bằng tiếng chửi: "Hắn vừa đi vừa chửi..." — câu văn vừa là lời thuật của người kể, vừa như vọng ra từ cơn say và nỗi cô đơn tuyệt đối của chính Chí. Người đọc nghe tiếng chửi mà lại thấy được *bi kịch bị cả làng quay lưng* ẩn sau nó. Đó là điểm nhìn bên trong, khác hẳn cách kể chỉ tường thuật hành động từ bên ngoài.
b2) Lời nửa trực tiếp — dấu hiệu đặc sắc nhất của điểm nhìn.
Nam Cao sử dụng dày đặc lời nửa trực tiếp (lời người kể nhưng mang giọng điệu, ý nghĩ của nhân vật). Buổi sáng sau khi gặp thị Nở, Chí Phèo tỉnh rượu: "Tỉnh dậy hắn thấy hắn già mà vẫn còn cô độc... Hắn đã tới cái dốc bên kia của đời". Những câu ấy *hình thức là lời người kể*, nhưng *bản chất là dòng ý nghĩ của Chí*. Nhờ vậy, sự thức tỉnh của phần người — nghe tiếng chim hót, tiếng người đi chợ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo — được soi từ chính cảm nhận bên trong nhân vật, chân thực và lay động, chứ không phải lời bình của tác giả áp đặt từ ngoài vào.
b3) Điểm nhìn đa chủ thể, tạo tính đối thoại và lật tẩy định kiến.
Cùng một con người Chí Phèo, truyện cho nó hiện ra qua nhiều điểm nhìn khác nhau: qua cái nhìn khinh miệt, dửng dưng của dân làng Vũ Đại ("cả làng Vũ Đại ai cũng tránh mặt hắn"); qua cái nhìn vụ lợi, thủ đoạn của Bá Kiến; qua cái nhìn mộc mạc của thị Nở ("Sao có lúc nó hiền như đất"); và qua chính điểm nhìn bên trong của Chí. Sự soi chiếu nhiều chiều ấy khiến chân dung nhân vật không đơn giản một màu: kẻ mà định kiến xã hội gọi là "quỷ dữ" lại là người khao khát lương thiện nhất. Chính độ vênh giữa các điểm nhìn làm bật lên tư tưởng nhân đạo và sức tố cáo của tác phẩm.
b4) Hiệu quả nghệ thuật của điểm nhìn độc đáo.
- Về tư tưởng: điểm nhìn bên trong giúp Nam Cao phát hiện "con người trong con người", khẳng định bản chất lương thiện không mất đi ngay cả ở kẻ bị tha hóa tận cùng.
- Về cảm xúc: người đọc được dẫn vào thế giới nội tâm nhân vật, đồng cảm thay vì phán xét — câu hỏi "Ai cho tao lương thiện?" trở thành tiếng kêu của cả một lớp người.
- Về kết cấu: lối kể đảo trình tự (mở đầu bằng tiếng chửi ở hiện tại rồi mới ngược về quá khứ) gắn liền với điểm nhìn linh hoạt, tạo sức hút và chiều sâu suy ngẫm.
###
c) Kết bài — đánh giá, khái quát
Qua _Chí Phèo_, có thể thấy điểm nhìn không chỉ là kỹ thuật kể chuyện mà là chỗ đứng tư tưởng và tình cảm của nhà văn. Việc Nam Cao chọn điểm nhìn di động, giàu lời nửa trực tiếp và đa chủ thể đã làm nên sức sống lâu bền của tác phẩm, đồng thời chứng minh nhận định của đề: chọn được điểm nhìn độc đáo giữ vai trò quyết định đối với thành công của một truyện ngắn. Đọc _Chí Phèo_, ta học được cách nhìn con người bằng sự thấu hiểu — đó cũng là giá trị nhân văn sâu xa mà điểm nhìn nghệ thuật mang lại.
> *Gợi ý linh hoạt:* có thể thay _Chí Phèo_ bằng _Vợ nhặt_ (Kim Lân — điểm nhìn thấm vào tâm trạng bà cụ Tứ và Tràng) hoặc _Cải ơi_ (Nguyễn Ngọc Tư) — cùng học trong bài, đều giàu chất liệu để phân tích điểm nhìn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.