Giải Câu hỏi trang 18 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
NGỮ LIỆU: Bà lão khẽ dặng hắng một tiếng, nhẹ nhàng nói với "nàng dâu mới":
– Ừ, thôi thì các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u cũng mừng lòng…
Tràng thở đánh phào một cái, ngực nhẹ hẳn đi. Hắn ho khẽ một tiếng, bước từng bước dài ra sân. Bà cụ Tứ vẫn từ tốn tiếp lời:
– Nhà ta thì nghèo con ạ. Vợ chồng chúng mày liệu mà bảo nhau làm ăn. Rồi ra may mà ông giời cho khá… Biết thế nào hở con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời? Có ra thì rồi con cái chúng mày về sau.
Bà lão đăm đăm nhìn ra ngoài. Bóng tối trùm lấy hai con mắt. Ngoài xa dòng sông sáng trắng uốn khúc trong cánh đồng tối. Mùi đốt đống rấm ở những nhà có người chết theo gió thoảng vào khét lẹt. Bà lão thở nhẹ ra một hơi dài. Bà lão nghĩ đến ông lão, nghĩ đến đứa con gái út. Bà lão nghĩ đến cuộc đời cực khổ dài dằng dặc của mình. Vợ chồng chúng nó lấy nhau, cuộc đời chúng nó liệu có hơn bố mẹ trước kia không?…
– Con ngồi xuống đây. Ngồi xuống đây cho đỡ mỏi chân.
Bà lão nhìn người đàn bà, lòng đầy thương xót. Nó bây giờ là dâu là con trong nhà rồi. Người đàn bà khẽ nhúc nhích, thị vẫn khép nép đứng nguyên chỗ cũ. Bà lão hạ thấp giọng xuống thân mật:
– Kể có ra làm được dăm ba mâm thì phải đấy, nhưng nhà mình nghèo, cũng chả ai người ta chấp nhặt chi cái lúc này. Cốt làm sao chúng mày hoà thuận là mừng rồi. Năm nay thì đói to đấy. Chúng mày lấy nhau lúc này, u thương quá…
Bà cụ nghẹn lời không nói được nữa, nước mắt cứ chảy xuống ròng ròng.
Tình cảm của bà cụ Tứ dành cho người con dâu mới được thể hiện qua giọng điệu và những từ ngữ nào?
Gợi ý trả lời
Phân tích: Tình cảm của bà cụ Tứ dành cho nàng dâu mới được bộc lộ chân thực, cảm động qua hai phương diện: *giọng điệu* và *từ ngữ* trong lời nói của bà.
a) Giọng điệu
- Giọng điệu của bà cụ Tứ dịu dàng, ấm áp, chan chứa yêu thương và cảm thông. Lời văn cho thấy bà nói "khẽ dặng hắng một tiếng, nhẹ nhàng", rồi "từ tốn tiếp lời", "hạ thấp giọng xuống thân mật".
- Đó là giọng của một người mẹ hiền từ, độ lượng, cố nén nỗi tủi cực để trấn an, vỗ về con. Giọng điệu chuyển từ an ủi, động viên ("ai giàu ba họ, ai khó ba đời") sang xót xa, nghẹn ngào ở cuối ("u thương quá…", "nghẹn lời không nói được nữa, nước mắt cứ chảy xuống ròng ròng").
- Cách xưng hô thân mật, gần gũi: bà gọi "các con", "con", "con cái chúng mày", xưng "u" — cách xưng hô của người mẹ ruột, lập tức đón nhận thị như con đẻ trong nhà.
b) Những từ ngữ thể hiện tình cảm
- Từ ngữ biểu lộ sự *chấp nhận, mừng vui* và trân trọng duyên phận của đôi trẻ: "các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u cũng mừng lòng".
- Từ ngữ thể hiện sự *thương xót, cảm thông* với cảnh nghèo và với chính người con dâu: "lòng đầy thương xót", "Nó bây giờ là dâu là con trong nhà rồi", "u thương quá".
- Từ ngữ *động viên, nhen nhóm niềm tin, hi vọng* vào tương lai: "liệu mà bảo nhau làm ăn", "may mà ông giời cho khá", "ai giàu ba họ, ai khó ba đời".
- Từ ngữ *ân cần, chăm sóc* cụ thể: "Con ngồi xuống đây. Ngồi xuống đây cho đỡ mỏi chân."
- Từ ngữ *phân trần, giãi bày* cái nghèo một cách chân thành, không giấu giếm nhưng đầy bao dung: "nhà mình nghèo, cũng chả ai người ta chấp nhặt chi cái lúc này", "Cốt làm sao chúng mày hoà thuận là mừng rồi".
=> Kết luận: Qua giọng điệu nhẹ nhàng, từ tốn, thân mật, nghẹn ngào và những từ ngữ chan chứa yêu thương, cảm thông, động viên, bà cụ Tứ hiện lên là người mẹ nghèo nhân hậu, giàu lòng vị tha và tình thương con. Bà đón nhận nàng dâu không bằng sự xét nét mà bằng tấm lòng bao dung, thấu hiểu, mở ra niềm tin và hi vọng cho các con giữa những ngày đói khát tăm tối.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.