Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 6 trang 141 SGK Ngữ văn 11

Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) - Nguyễn Huy Tưởng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Vở kịch gợi cho bạn suy nghĩ gì về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, giữa lí tưởng và thực tế, giữa cá nhân và lịch sử?
(văn bản: Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) - Nguyễn Huy Tưởng)

Gợi ý trả lời

Mở ý: Đoạn trích *Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài* (hồi V vở kịch *Vũ Như Tô* của Nguyễn Huy Tưởng) dựng lại bi kịch của người nghệ sĩ thiên tài Vũ Như Tô và cái chết của Đan Thiềm cùng sự sụp đổ của Cửu Trùng Đài. Qua xung đột ấy, vở kịch đặt ra ba mối quan hệ lớn, buộc người đọc phải suy nghĩ.

a) Mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống

Vũ Như Tô là kiến trúc sư tài ba, ôm khát vọng xây Cửu Trùng Đài "để tranh tinh xảo với hóa công", tạo một công trình nghệ thuật tuyệt mĩ cho đất nước. Nhưng ông đã quên mất rằng cái đài ấy được xây bằng mồ hôi, xương máu và nước mắt của nhân dân: dân phải bỏ xác vì bị bắt phu, bị tróc nã, bị đói khát. Nghệ thuật của Vũ Như Tô vì thế trở thành "bông hoa ác" — đẹp nhưng nở trên đau khổ của muôn người.

Vở kịch cho thấy: nghệ thuật chân chính không thể tách rời, càng không thể đối lập với lợi ích và đời sống của nhân dân. Cái đẹp phải gắn với cái thiện, nghệ thuật phải vị nhân sinh; nếu xa rời cuộc sống, phản lại quyền sống của con người thì dù tài hoa đến đâu, nghệ thuật cũng bị cuộc sống chối bỏ và phải trả giá. Hình ảnh Cửu Trùng Đài bị đốt thành tro chính là lời cảnh tỉnh ấy.

b) Mối quan hệ giữa lí tưởng và thực tế

Vũ Như Tô mang một lí tưởng nghệ thuật cao đẹp nhưng lại thuần túy, siêu thực, không đặt chân xuống hiện thực đầy biến động của đất nước thời Lê Tương Dực. Đến phút cuối, khi kinh thành náo loạn, Đan Thiềm nhiều lần giục ông trốn đi, ông vẫn không tin mình có tội, vẫn hỏi "Ta tội gì? Không, ta chỉ có một hoài bão là tô điểm cho đất nước". Ông sống trong lí tưởng mà không nhận ra thực tế: lí tưởng ấy được thực hiện sai thời điểm, sai phương cách, trên lưng một triều đình thối nát và sự cùng khổ của dân.

Từ đó, vở kịch gợi suy nghĩ: lí tưởng dù đẹp đến đâu cũng phải được soi chiếu bằng thực tế, phải tính đến điều kiện và hậu quả thực tế của nó. Khi lí tưởng thoát li thực tế, nó dễ trở thành ảo tưởng và dẫn tới bi kịch. Khoảng cách giữa khát vọng cá nhân và hiện thực cuộc sống chính là nguồn gốc bi kịch của Vũ Như Tô.

c) Mối quan hệ giữa cá nhân và lịch sử

Vũ Như Tô là một tài năng cá nhân kiệt xuất, nhưng số phận cá nhân ông bị cuốn vào, bị quyết định bởi dòng chảy lịch sử và biến động xã hội. Ông không thể đứng ngoài hay đứng trên lịch sử để chỉ làm nghệ thuật "thuần túy"; khi dân nổi loạn, Lê Tương Dực bị giết, công trình bị phá, thì bản thân ông cũng không thể thoát. Cái chết của Vũ Như Tô và Đan Thiềm cho thấy bi kịch của những con người có tài, có tâm nhưng đặt mình lệch khỏi lợi ích chung và quy luật của thời đại.

Vở kịch gợi suy nghĩ: cá nhân, dù tài giỏi, vẫn phải gắn mình với vận mệnh của nhân dân, của dân tộc; phải nhận thức đúng vai trò và vị trí của mình trong tiến trình lịch sử. Lịch sử là của số đông, của nhân dân; cá nhân chỉ thực sự có ý nghĩa khi hòa vào và phục vụ cho cái chung ấy.

Đánh giá chung: Qua ba mối quan hệ trên, Nguyễn Huy Tưởng không hề phủ nhận tài năng và khát vọng cao đẹp của Vũ Như Tô, mà bày tỏ niềm "băn khoăn" sâu sắc (như chính tác giả viết trong Lời đề tựa: *"Than ôi! Như Tô phải hay những kẻ giết Như Tô phải? Ta chẳng biết. Cầm bút chẳng qua cùng một bệnh với Đan Thiềm"*). Vở kịch để lại bài học: cái đẹp, lí tưởng và tài năng cá nhân chỉ có giá trị bền vững khi thống nhất với cuộc sống, với thực tế và với lợi ích của nhân dân, của lịch sử; tách rời ba điều ấy, nghệ sĩ sẽ rơi vào bi kịch.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.