Giải Câu 2 trang 19 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Chỉ ra và nhận xét mối quan hệ đối về ý trong hai câu thực.
(văn bản: Độc Tiểu Thanh kí (Nguyễn Du))
Gợi ý trả lời
a) Chỉ ra hai câu thực và mối quan hệ đối về ý
Hai câu thực của bài *Độc Tiểu Thanh kí*:
> *Chi phấn hữu thần liên tử hậu,*
> *Văn chương vô mệnh lụy phần dư.*
(Dịch thơ – Vũ Tam Tập):
> *Son phấn có thần chôn vẫn hận,*
> *Văn chương không mệnh đốt còn vương.*
Hai câu đối nhau rất chặt chẽ theo luật đối của thơ Đường luật, từng vế tương ứng với nhau:
- Chi phấn (son phấn) đối với Văn chương: son phấn tượng trưng cho nhan sắc, vẻ đẹp hình thức; văn chương tượng trưng cho tài năng, vẻ đẹp tinh thần của Tiểu Thanh.
- Hữu thần (có thần) đối với Vô mệnh (không mệnh).
- Liên tử hậu (thương tiếc sau khi chết) đối với Lụy phần dư (chịu lụy phần bị đốt còn sót lại).
Về nội dung, câu trên nói về số phận của sắc đẹp (son phấn như có thần nên sau khi người đã chết đi rồi vẫn khiến người ta xót thương, nuối tiếc), câu dưới nói về số phận của tài năng (văn chương vốn vô tri, không có số mệnh mà cũng phải mang vạ lây, bị đốt vẫn còn vương lại phần dư).
b) Nhận xét
- Phép đối làm nổi bật hai phương diện làm nên con người Tiểu Thanh: tài và sắc. Cả nhan sắc lẫn tài năng – những cái đẹp, cái quý giá nhất – đều bị vùi dập, đều mang theo nỗi oan khuất, nỗi hận không tan.
- Qua phép đối ấy, Nguyễn Du khái quát thành một bi kịch có tính quy luật trong xã hội phong kiến: tài mệnh tương đố, hồng nhan bạc mệnh – người tài sắc thường chịu số phận oan nghiệt, bất hạnh.
- Cách nói "son phấn có thần", "văn chương không mệnh" mang sắc thái nhân hóa, khiến cái đẹp như cũng biết hận, biết vương vấn; nhờ đó niềm thương cảm của nhà thơ trở nên thấm thía. Hai câu thực thể hiện sâu sắc tấm lòng đồng cảm, xót thương của Nguyễn Du với Tiểu Thanh nói riêng và với những kiếp tài hoa bạc mệnh nói chung.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.