Giải Bài 7 trang 41 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Phân tích một số yếu tố nghệ thuật mà bạn cho là đặc sắc trong đoạn trích .
(văn bản: Ai đã đặt tên cho dòng sông? – Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Gợi ý trả lời
## Phân tích một số yếu tố nghệ thuật đặc sắc trong đoạn trích *Ai đã đặt tên cho dòng sông?*
*Ai đã đặt tên cho dòng sông?* của Hoàng Phủ Ngọc Tường là một bài bút kí tiêu biểu cho phong cách tài hoa, uyên bác và giàu chất trữ tình. Sức hấp dẫn của đoạn trích không chỉ nằm ở tình yêu say đắm dành cho dòng Hương mà còn ở những yếu tố nghệ thuật độc đáo sau đây.
a) Nghệ thuật xây dựng hình tượng sông Hương qua liên tưởng, so sánh, nhân hóa tài hoa
- Sông Hương được nhìn như một sinh thể sống động, có linh hồn, có tâm trạng. Tác giả nhân hóa dòng sông thành một người con gái: khi là "một bản trường ca của rừng già", "cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại", khi là "người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở", khi lại là "người tình dịu dàng và chung thủy" của cố đô Huế.
- Hệ thống so sánh, liên tưởng bất ngờ, giàu sức gợi: dòng chảy của sông Hương giữa lòng thành phố được ví như "điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế", khúc quanh ôm lấy Cồn Hến như "nỗi vương vấn", thậm chí như "nỗi lòng người con gái" lưu luyến trước khi rời xa người yêu.
- Nhờ đó, một đối tượng địa lí vô tri trở thành một nhân vật trữ tình có cá tính, có hành trình và số phận.
b) Cái tôi trữ tình uyên bác, tài hoa — sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và chất thơ
- Tác giả soi chiếu sông Hương từ nhiều góc độ, nhiều phương diện văn hóa: địa lí, lịch sử, thi ca, âm nhạc. Ông gắn dòng sông với nền âm nhạc cổ điển Huế, với Truyện Kiều của Nguyễn Du, với những chiến công lịch sử của đất nước.
- Vốn hiểu biết sâu rộng ấy được diễn đạt bằng một ngôn ngữ giàu chất thơ, mềm mại, bay bổng, khiến những kiến thức khô khan trở nên lung linh, trữ tình. Đây chính là biểu hiện của phong cách bút kí tài hoa, trữ tình đặc trưng của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
c) Ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu; câu văn dài, nhiều thanh điệu uyển chuyển
- Câu văn thường kéo dài, nhiều vế, nhiều hình ảnh nối tiếp nhau, tạo nên nhịp điệu chậm rãi, êm đềm như chính dòng chảy lững lờ của sông Hương qua thành phố.
- Nhiều hình ảnh đậm chất tạo hình và màu sắc: "sớm xanh, trưa vàng, chiều tím", "chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non"… giúp người đọc vừa nghe được âm thanh, vừa hình dung được sắc màu của xứ Huế.
d) Chất trữ tình thấm đượm trong cái nhìn hướng về cội nguồn văn hóa và câu hỏi gợi suy tư
- Nhan đề và câu hỏi khép lại — *Ai đã đặt tên cho dòng sông?* — vừa gợi huyền thoại đẹp đẽ về tên gọi dòng sông, vừa thể hiện niềm biết ơn, trân trọng đối với những con người đã làm nên vẻ đẹp, danh tiếng cho quê hương, đất nước.
- Yếu tố nghệ thuật này khiến bài kí không dừng lại ở việc miêu tả cảnh vật mà còn khơi gợi chiều sâu suy ngẫm về văn hóa, lịch sử và tình yêu quê hương.
Kết luận: Bằng trí tưởng tượng phong phú, vốn văn hóa uyên bác, nghệ thuật nhân hóa — so sánh — liên tưởng tài hoa cùng ngôn ngữ giàu hình ảnh và nhạc điệu, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã biến sông Hương thành một hình tượng nghệ thuật độc đáo, đầy chất thơ. Những yếu tố ấy làm nên vẻ đẹp đặc sắc và sức sống lâu bền cho đoạn trích.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.