Giải Câu 2 trang 92 SGK Ngữ văn 6
Đề bài
Đối chiếu với những điều được nêu trong mục Tri thức ngữ văn ở đầu bài học, hãy xác định cách gieo vần, ngắt nhịp và phối hợp thanh điệu trong các bài ca dao 1 và 2.
(văn bản: Chùm ca dao về quê hương đất nước (ca dao))
Gợi ý trả lời
Nhắc lại Tri thức ngữ văn: Hai bài ca dao đều làm theo thể lục bát (một dòng 6 tiếng – dòng *lục* – nối với một dòng 8 tiếng – dòng *bát*). Lục bát có quy định riêng về gieo vần, ngắt nhịp và phối thanh, nên ta đối chiếu từng bài.
### a) Bài ca dao 1
> Gió đưa cành trúc la đà
> Tiếng chuông Trấn Võ canh gà Thọ Xương.
> Mịt mù khói tỏa ngàn sương,
> Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.
– Cách gieo vần: Gieo vần theo đúng luật lục bát: tiếng thứ sáu của dòng lục vần với tiếng thứ sáu của dòng bát, tiếng thứ tám của dòng bát lại vần với tiếng thứ sáu của dòng lục tiếp theo.
- *đà* (tiếng 6 dòng lục) – *gà* (tiếng 6 dòng bát): vần *a* (vần lưng).
- *Xương* (tiếng 8 dòng bát) – *sương* (tiếng 6 dòng lục): vần *ương*.
- *sương* (tiếng 6 dòng lục) – *gương* (tiếng 6 dòng bát): vần *ương*.
→ Vần gieo liền mạch, vừa có vần chân vừa có vần lưng nên nghe rất liền hơi.
– Cách ngắt nhịp: Chủ yếu ngắt nhịp chẵn, nhịp nhàng, cân đối:
- Dòng 1: *Gió đưa / cành trúc / la đà* → nhịp 2/2/2.
- Dòng 2: *Tiếng chuông Trấn Võ / canh gà Thọ Xương* → nhịp 4/4.
- Dòng 3: *Mịt mù / khói tỏa / ngàn sương* → nhịp 2/2/2.
- Dòng 4: *Nhịp chày Yên Thái, / mặt gương Tây Hồ* → nhịp 4/4.
– Phối hợp thanh điệu: Các tiếng ở vị trí chẵn tuân theo luật bằng – trắc – bằng (ví dụ dòng lục: *đưa* – B, *trúc* – T, *đà* – B). Riêng dòng bát, tiếng thứ sáu và tiếng thứ tám tuy cùng là thanh bằng nhưng khác dấu để tránh trùng âm: *gà* (huyền) – *Xương* (ngang); *gương* (ngang) – *Hồ* (huyền). Sự luân phiên bằng – trắc và việc đối thanh huyền – ngang khiến câu thơ êm ái, du dương, hợp với cảnh sớm mai thanh bình nơi Hồ Tây.
###
b) Bài ca dao 2
> Đường lên xứ Lạng bao xa?
> Cách một trái núi với ba quãng đồng.
> Ai ơi đứng lại mà trông:
> Kìa núi thành Lạng, kìa sông Tam Cờ.
– Cách gieo vần: Cũng theo luật lục bát:
- *xa* (tiếng 6 dòng lục) – *ba* (tiếng 6 dòng bát): vần *a*.
- *đồng* (tiếng 8 dòng bát) – *trông* (tiếng 6 dòng lục): vần *ông*.
- *trông* (tiếng 6 dòng lục) – *sông* (tiếng 6 dòng bát): vần *ông*.
– Cách ngắt nhịp: Vẫn là nhịp chẵn là chính, nhưng có chỗ thay đổi linh hoạt theo lời hỏi – đáp:
- Dòng 1: *Đường lên xứ Lạng / bao xa?* → nhịp 4/2.
- Dòng 2: *Cách một trái núi / với ba quãng đồng* → nhịp 4/4.
- Dòng 3: *Ai ơi / đứng lại / mà trông* → nhịp 2/2/2.
- Dòng 4: *Kìa núi thành Lạng, / kìa sông Tam Cờ* → nhịp 4/4.
– Phối hợp thanh điệu: Thanh ở các tiếng chẵn vẫn luân phiên bằng – trắc đúng luật. Trong dòng bát, tiếng thứ sáu và thứ tám là thanh bằng nhưng khác dấu: *ba* (ngang) – *đồng* (huyền); *sông* (ngang) – *Cờ* (huyền). Nhờ đó giọng thơ hài hòa, tha thiết, như lời mời gọi, ngợi ca vẻ đẹp non sông xứ Lạng.
### Nhận xét chung
Cả hai bài đều đúng đặc điểm của ca dao lục bát: gieo vần ở tiếng thứ sáu – thứ tám, ngắt nhịp chẵn nhịp nhàng, phối thanh bằng – trắc đối nhau (nhất là đối thanh huyền – ngang ở hai tiếng cuối dòng bát). Chính sự hài hòa ấy tạo nên âm điệu nhẹ nhàng, thiết tha, giàu nhạc tính của những bài ca dao về quê hương đất nước.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.