Giải Bài 4 trang 93 SGK Ngữ văn 6
Đề bài
Xác định từ cổ đa nghĩa và từ cổ đồng âm với từ đa nghĩa đó trong ba câu sau:
a. Con cò có cái cổ cao.
b. Con quạ tìm cách uống nước trong một chiếc bình cao cổ.
c. Phố cổ tạo nên vẻ đẹp riêng của Hà Nội.
Gợi ý trả lời
Nhận xét chung: Cả ba câu đều có tiếng "cổ", nhưng không phải tất cả đều là một từ. Ta cần phân biệt hiện tượng đa nghĩa (một từ có nhiều nghĩa có liên quan với nhau) và hiện tượng đồng âm (các từ phát âm, viết giống nhau nhưng nghĩa hoàn toàn khác nhau, không liên quan).
a. Con cò có cái *cổ* cao.
- "cổ" chỉ bộ phận của cơ thể nối đầu với thân (cổ của con cò).
- Đây là nghĩa gốc của từ "cổ".
b. Con quạ tìm cách uống nước trong một chiếc bình cao *cổ*.
- "cổ" chỉ bộ phận của cái bình (phần thắt nhỏ lại, nối thân bình với miệng bình).
- Nghĩa này được chuyển từ nghĩa gốc ở câu a (vì phần đó cũng thon, nằm phía trên giống cái cổ của cơ thể) → đây là nghĩa chuyển.
- → "cổ" ở câu a và câu b là một từ đa nghĩa (cùng một từ, các nghĩa có liên quan với nhau).
c. Phố *cổ* tạo nên vẻ đẹp riêng của Hà Nội.
- "cổ" ở đây có nghĩa là xưa cũ, có từ lâu đời (phố cổ = phố có từ xa xưa).
- Nghĩa này hoàn toàn khác và không liên quan đến nghĩa "bộ phận cơ thể/đồ vật" ở câu a, b.
- → "cổ" ở câu c là từ đồng âm với từ "cổ" đa nghĩa ở trên (chỉ giống về âm và chữ viết, khác hẳn về nghĩa).
Kết luận:
- Từ cổ đa nghĩa: "cổ" trong câu a (cổ con cò – nghĩa gốc) và câu b (cổ bình – nghĩa chuyển).
- Từ cổ đồng âm: "cổ" trong câu c (cổ = cũ, xưa, lâu đời).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.