Giải Bài 3 trang 66 SGK Ngữ văn 6
Đề bài
So sánh những câu văn sau đây và rút ra nhận xét về tác dụng của việc dùng cụm danh từ làm thành phần chính của câu:
a. – Em bé vẫn lang thang trên đường.
– Em bé đáng thương, bụng đói rét vẫn lang thang trên đường.
b. – Em gái đang dò dẫm trong đêm tối.
– Một em gái nhỏ đầu trần, chân đi đất, đang dò dẫm trong đêm tối.
Gợi ý trả lời
Nhắc lại kiến thức: Cụm danh từ là loại tổ hợp từ do danh từ với một số từ ngữ phụ thuộc nó tạo thành. So với danh từ đơn, cụm danh từ có cấu tạo phức tạp hơn nhưng ý nghĩa đầy đủ hơn: nó vừa gọi tên sự vật, vừa nêu được đặc điểm, số lượng, trạng thái... của sự vật ấy.
Ở mỗi cặp câu dưới đây, câu thứ nhất dùng danh từ làm chủ ngữ, câu thứ hai dùng cụm danh từ làm chủ ngữ.
a.
- Câu 1: *Em bé* vẫn lang thang trên đường. → Chủ ngữ là danh từ em bé, chỉ cho biết nhân vật là một em bé.
- Câu 2: *Em bé đáng thương, bụng đói rét* vẫn lang thang trên đường. → Chủ ngữ là cụm danh từ em bé đáng thương, bụng đói rét. Phần phụ sau (*đáng thương, bụng đói rét*) bổ sung đặc điểm, tình cảnh đáng thương của em bé.
→ Câu thứ hai cho người đọc hình dung cụ thể, rõ ràng hơn về hoàn cảnh tội nghiệp của em bé và gợi được niềm thương cảm.
b.
- Câu 1: *Em gái* đang dò dẫm trong đêm tối. → Chủ ngữ là danh từ em gái.
- Câu 2: *Một em gái nhỏ đầu trần, chân đi đất* đang dò dẫm trong đêm tối. → Chủ ngữ là cụm danh từ một em gái nhỏ đầu trần, chân đi đất. Phần phụ trước (*một*) nêu số lượng, phần phụ sau (*nhỏ, đầu trần, chân đi đất*) nêu đặc điểm, hình dáng, tình cảnh của em gái.
→ Câu thứ hai khắc họa cụ thể, sinh động hình ảnh em gái nhỏ bé, rách rưới, đáng thương trong đêm tối.
Nhận xét chung về tác dụng: Ở cả hai trường hợp, dùng cụm danh từ làm thành phần chính (chủ ngữ) của câu giúp câu văn chứa đựng nhiều thông tin hơn: không chỉ gọi tên sự vật mà còn miêu tả được đặc điểm, số lượng, trạng thái, tình cảnh của sự vật. Nhờ đó, sự vật (nhân vật em bé, em gái) hiện lên cụ thể, rõ nét, sinh động hơn, đồng thời bộc lộ được thái độ, tình cảm (sự thương xót) của người viết.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.