Giải Bài 1 trang 34 SGK Ngữ văn 7
Đề bài
NGỮ LIỆU: Sáu giờ, trời hửng sáng. Cùng với những tia sáng đầu tiên của bình minh, ánh điện của con cá thiết kình cũng phụt tắt. Tới bảy giờ, trời gần sáng rõ. Nhưng sương mù dày đặc đang trải ra ở chân trời, và dùng ống nhòm loại tốt nhất cũng chẳng thấy rõ vật gì. Có thể hình dung được chúng tôi thất vọng và giận dữ đến mức nào!
Hãy phân tích tính mạch lạc của đoạn văn sau:
Gợi ý trả lời
Phân tích tính mạch lạc của đoạn văn
Một đoạn văn được coi là *mạch lạc* khi các câu, các ý trong đoạn cùng hướng về một chủ đề thống nhất và được sắp xếp theo một trình tự hợp lí, có sự tiếp nối tự nhiên về nội dung. Xét đoạn văn đã cho:
a) Thống nhất về chủ đề (nội dung)
Tất cả các câu trong đoạn đều tập trung nói về một việc: cảnh biển lúc rạng sáng và việc những người trên tàu cố quan sát, tìm kiếm con cá thiết kình.
- Câu 1 – 2: lúc sáu giờ, trời hửng sáng, ánh điện của con cá phụt tắt.
- Câu 3 – 4: tới bảy giờ, trời gần sáng rõ, nhưng sương mù dày đặc khiến dùng ống nhòm tốt nhất cũng chẳng thấy rõ vật gì.
- Câu 5: tâm trạng thất vọng và giận dữ của những người quan sát.
Không có câu nào lạc sang chuyện khác, nên đoạn văn bảo đảm sự thống nhất về chủ đề.
b) Trình tự sắp xếp hợp lí
Các ý được sắp xếp theo trình tự thời gian rõ ràng: *sáu giờ* → *bảy giờ*, gắn với sự thay đổi của ánh sáng (hửng sáng → gần sáng rõ). Trình tự này giúp người đọc theo dõi diễn biến quan sát một cách tự nhiên, liền mạch.
c) Quan hệ ý nghĩa giữa các câu (sự liền mạch về lô-gíc)
Các câu nối tiếp nhau theo quan hệ tương phản và nguyên nhân – kết quả:
- Trời đã gần sáng rõ (tưởng sẽ nhìn được) *nhưng* sương mù dày đặc → *cho nên* dùng ống nhòm tốt nhất cũng chẳng thấy gì → *dẫn đến* tâm trạng thất vọng, giận dữ.
Chính mối quan hệ ý nghĩa chặt chẽ ấy (thời gian, tương phản, nhân quả) làm cho các câu gắn kết, cùng hướng về một mạch cảm xúc chung, khiến đoạn văn mạch lạc.
Kết luận: Đoạn văn có tính mạch lạc vì các câu cùng hướng về một chủ đề (cảnh biển rạng sáng và việc tìm kiếm con cá), được sắp xếp theo trình tự thời gian hợp lí và liên kết với nhau bằng quan hệ tương phản – nhân quả dẫn tới một mạch cảm xúc thống nhất (thất vọng, giận dữ).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.