Giải Bài 2 trang 107 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Viết lại các câu hỏi tu từ em tìm được ở bài tập 1 thành câu kể (kết thúc bằng dấu chấm) sao cho vẫn giữ được ý nghĩa thông báo của câu. So sánh hiệu quả của câu hỏi tu từ với hiệu quả của câu kể.
Gợi ý trả lời
Lưu ý: Bài tập 2 làm tiếp từ các câu hỏi tu từ đã tìm được ở bài tập 1. Dưới đây là các câu hỏi tu từ tiêu biểu (trong *Ông đồ* – Vũ Đình Liên và *Nhớ rừng* – Thế Lữ) cùng cách chuyển thành câu kể và so sánh hiệu quả.
Cách làm: Giữ nguyên nội dung thông báo của câu hỏi tu từ (vốn là một lời khẳng định hoặc phủ định ngầm), bỏ sắc thái nghi vấn, thay dấu chấm hỏi bằng dấu chấm.
---
a) "Người thuê viết nay đâu?" (Ông đồ – Vũ Đình Liên)
- Ý nghĩa thông báo ngầm: nay không còn ai thuê ông đồ viết chữ nữa.
- Chuyển thành câu kể: *Người thuê viết nay không còn nữa.*
b) "Những người muôn năm cũ / Hồn ở đâu bây giờ?" (Ông đồ – Vũ Đình Liên)
- Ý nghĩa thông báo ngầm: những người muôn năm cũ nay đã vắng bóng, không còn tồn tại.
- Chuyển thành câu kể: *Giờ đây, hồn của những người muôn năm cũ chẳng còn ở đâu nữa.*
c) "Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?" (Nhớ rừng – Thế Lữ)
- Ý nghĩa thông báo ngầm: thời oanh liệt vàng son của con hổ nay đã chấm dứt, không còn nữa.
- Chuyển thành câu kể: *Thời oanh liệt nay không còn nữa.*
---
So sánh hiệu quả của câu hỏi tu từ với câu kể:
- Câu kể chỉ *thông báo trực tiếp* một sự việc (một điều đã mất, không còn). Thông tin rõ ràng nhưng giọng điệu trung hòa, bằng phẳng, hầu như không mang sắc thái cảm xúc.
- Câu hỏi tu từ tuy mang cùng nội dung thông báo ấy nhưng *không nhằm để hỏi*, mà để khẳng định và bộc lộ cảm xúc. Nhờ hình thức nghi vấn (các từ "đâu", "còn đâu", dấu chấm hỏi), câu thơ:
+ tạo giọng điệu trữ tình, da diết, thể hiện nỗi tiếc nuối, ngậm ngùi, xót xa trước những giá trị đẹp đẽ đã lụi tàn;
+ gợi mở, buộc người đọc cùng suy ngẫm, khơi dậy sự đồng cảm, chứ không áp đặt thông tin;
+ giàu sức biểu cảm và sức ngân vang hơn hẳn câu kể.
→ Kết luận: Khi chuyển thành câu kể, ý nghĩa thông báo được giữ lại nhưng *sức gợi cảm, tính hàm súc và giá trị biểu cảm bị giảm sút rõ rệt*. Điều đó cho thấy hiệu quả nghệ thuật đặc biệt của câu hỏi tu từ trong việc diễn tả tình cảm, cảm xúc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.