Giải Bài 4 trang 107 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
NGỮ LIỆU: Ơi ơi người em gái xoã tóc bên cửa sổ! Em yêu mùa xuân có phải vì nghe thấy rạo rực nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận ở ngoài vườn? Chàng trai kia yêu mùa xuân, phải chăng là tại lúc đôi mùa giao tiễn nhau, chàng tưởng như nghe thấy đồi núi chuyển mình, sông hồ rung động trong cuộc đổi thay thường xuyên của cuộc đời? Mà người thiếu phụ nọ ở chân trời góc biển yêu mùa xuân có phải là vì đấy là mùa xanh lên hi vọng được trở về nơi bến đợi sông chờ để ngâm lại khúc bạc đầu với người ra đi chưa biết ngày nào trở lại?
(Vũ Bằng, Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt)
Những câu kết thúc bằng dấu chấm hỏi trong đoạn văn dưới đây có phải câu hỏi tu từ không? Vì sao?
Gợi ý trả lời
Xác định các câu kết thúc bằng dấu chấm hỏi trong đoạn văn:
- Câu 1: "Em yêu mùa xuân có phải vì nghe thấy rạo rực nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận ở ngoài vườn?"
- Câu 2: "Chàng trai kia yêu mùa xuân, phải chăng là tại lúc đôi mùa giao tiễn nhau, chàng tưởng như nghe thấy đồi núi chuyển mình, sông hồ rung động trong cuộc đổi thay thường xuyên của cuộc đời?"
- Câu 3: "Mà người thiếu phụ nọ ở chân trời góc biển yêu mùa xuân có phải là vì đấy là mùa xanh lên hi vọng được trở về nơi bến đợi sông chờ để ngâm lại khúc bạc đầu với người ra đi chưa biết ngày nào trở lại?"
Trả lời: Đó đều là những câu hỏi tu từ.
Vì sao?
- Về hình thức: cả ba câu đều có hình thức của câu hỏi (kết thúc bằng dấu chấm hỏi, dùng các từ nghi vấn như "có phải... vì...", "phải chăng... tại...").
- Về mục đích: người viết không nhằm nêu điều chưa biết để hỏi và chờ người khác trả lời. Câu trả lời đã được ngầm khẳng định ngay trong chính câu hỏi: người em gái, chàng trai, người thiếu phụ yêu mùa xuân chính là vì những lí do được nêu ra (vì cảm nhận được nhựa sống, sự chuyển mình của đất trời, vì hi vọng sum họp...).
- Về tác dụng: đây là cách hỏi để bộc lộ, khẳng định tình cảm thiết tha, nồng nàn của con người với mùa xuân; làm cho lời văn giàu cảm xúc, uyển chuyển, tha thiết và giàu sức gợi hơn so với cách nói trực tiếp.
→ Vì mang hình thức câu hỏi nhưng không dùng để hỏi mà để khẳng định và bộc lộ cảm xúc nên cả ba câu trên đều là câu hỏi tu từ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.