Giải Bài 1 trang 124 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Xem lại năm bài học ở học kì I, lập bảng hệ thống hoá thông tin về các văn bản đọc theo mẫu sau:
| Bài | Văn bản | Tác giả | Loại, thể loại | Đặc điểm nổi bật (Nội dung) | Đặc điểm nổi bật (Hình thức) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| | | | | | |
Gợi ý trả lời
BẢNG HỆ THỐNG HOÁ CÁC VĂN BẢN ĐỌC — HỌC KÌ I (NGỮ VĂN 8, KNTT)
Năm bài học ở học kì I lần lượt là: Bài 1 – *Câu chuyện của lịch sử*; Bài 2 – *Vẻ đẹp cổ điển*; Bài 3 – *Lời sông núi*; Bài 4 – *Tiếng cười trào phúng trong thơ*; Bài 5 – *Những câu chuyện hài*. Dưới đây là bảng hệ thống hoá thông tin về các văn bản đọc (gồm cả văn bản chính và văn bản Thực hành đọc) theo mẫu:
| Bài | Văn bản | Tác giả | Loại, thể loại | Đặc điểm nổi bật (Nội dung) | Đặc điểm nổi bật (Hình thức) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. Câu chuyện của lịch sử | Lá cờ thêu sáu chữ vàng (trích) | Nguyễn Huy Tưởng | Truyện lịch sử | Ca ngợi Trần Quốc Toản – thiếu niên giàu lòng yêu nước, căm thù giặc, quyết tâm đánh giặc Nguyên Mông cứu nước. | Cốt truyện gắn với sự kiện lịch sử thời Trần; khắc hoạ nhân vật qua hành động, lời nói, tâm lí; kể theo trình tự thời gian. |
| | Quang Trung đại phá quân Thanh (trích *Hoàng Lê nhất thống chí*) | Ngô gia văn phái | Tiểu thuyết lịch sử (chương hồi) | Tái hiện chiến công thần tốc đại phá quân Thanh; dựng hình tượng người anh hùng áo vải Quang Trung – Nguyễn Huệ mưu lược, quả cảm. | Tiểu thuyết chương hồi; kết hợp tự sự với miêu tả; ngôn ngữ kể chuyện khách quan, sinh động. |
| | Ta đi tới (Thực hành đọc) | Tố Hữu | Thơ (tự do) | Niềm vui, niềm tự hào trước chiến thắng; ngợi ca đất nước, con người Việt Nam sau kháng chiến chống Pháp. | Thơ tự do; giọng điệu hào hùng; hình ảnh giàu sức gợi, điệp ngữ, liệt kê. |
| 2. Vẻ đẹp cổ điển | Thu điếu (Mùa thu câu cá) | Nguyễn Khuyến | Thơ Đường luật (thất ngôn bát cú) | Bức tranh mùa thu làng quê Bắc Bộ trong trẻo, tĩnh lặng; tình yêu thiên nhiên và tâm sự thầm kín của nhà thơ. | Thất ngôn bát cú Đường luật; gieo vần, đối chỉnh; ngôn ngữ gợi tả, lấy động tả tĩnh. |
| | Thiên Trường vãn vọng (Ngắm cảnh chiều ở Thiên Trường) | Trần Nhân Tông | Thơ Đường luật (thất ngôn tứ tuyệt, chữ Hán) | Cảnh chiều thôn quê êm đềm, thanh bình; tình yêu quê hương, sự gắn bó với cuộc sống dân dã của vị vua – thi sĩ. | Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật; hình ảnh cổ điển, hàm súc; bút pháp chấm phá. |
| | Qua Đèo Ngang (Thực hành đọc) | Bà Huyện Thanh Quan | Thơ Đường luật (thất ngôn bát cú) | Cảnh Đèo Ngang hoang sơ lúc chiều tà; nỗi buồn cô đơn, nhớ nước thương nhà của tác giả. | Thất ngôn bát cú Đường luật; nghệ thuật tả cảnh ngụ tình; dùng từ láy, chơi chữ, đối. |
| 3. Lời sông núi | Hịch tướng sĩ | Trần Quốc Tuấn (Hưng Đạo Đại Vương) | Hịch (nghị luận trung đại) | Khích lệ lòng yêu nước, ý chí quyết chiến thắng giặc Nguyên Mông; kêu gọi tướng sĩ học *Binh thư yếu lược*, rèn luyện. | Thể hịch; lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, dẫn chứng tiêu biểu; câu văn biền ngẫu, giọng hùng hồn, thống thiết. |
| | Tinh thần yêu nước của nhân dân ta | Hồ Chí Minh | Văn nghị luận (nghị luận xã hội) | Khẳng định lòng yêu nước là truyền thống quý báu của dân tộc, được phát huy mạnh mẽ qua các thời kì lịch sử. | Bố cục mạch lạc; luận điểm rõ ràng; dẫn chứng chọn lọc, sắp xếp theo thời gian; hình ảnh so sánh đặc sắc. |
| | Nam quốc sơn hà (Thực hành đọc) | Khuyết danh (tương truyền Lý Thường Kiệt) | Thơ thất ngôn tứ tuyệt (chữ Hán) | Khẳng định chủ quyền, độc lập của đất nước và ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc – được coi là bản "tuyên ngôn độc lập" đầu tiên. | Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật; giọng điệu đanh thép, hùng hồn; lí lẽ đầy sức thuyết phục. |
| 4. Tiếng cười trào phúng trong thơ | Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu | Trần Tế Xương (Tú Xương) | Thơ trào phúng (thất ngôn bát cú Đường luật) | Châm biếm cảnh trường thi nhốn nháo, lố lăng buổi giao thời; nỗi đau xót trước cảnh nước mất, nền Hán học suy tàn. | Thất ngôn bát cú Đường luật; nghệ thuật trào phúng; phép đối, đảo ngữ, hình ảnh tương phản. |
| | Lai Tân (trích *Nhật kí trong tù*) | Hồ Chí Minh | Thơ trào phúng (thất ngôn tứ tuyệt, chữ Hán) | Phê phán, châm biếm bộ máy cai trị thối nát, vô trách nhiệm của chính quyền Tưởng Giới Thạch. | Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật; giọng điệu châm biếm nhẹ nhàng mà sâu cay; kết thúc bất ngờ. |
| | Một số giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng (Thực hành đọc) | Trần Thị Hoa Lê | Văn bản nghị luận văn học | Giới thiệu các cung bậc, giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng (hài hước, mỉa mai – châm biếm, đả kích). | Nghị luận văn học; hệ thống luận điểm rõ ràng; dẫn chứng phong phú từ các bài thơ trào phúng. |
| 5. Những câu chuyện hài | Trưởng giả học làm sang (trích) | Mô-li-e (Molière) | Hài kịch | Chế giễu ông Giuốc-đanh dốt nát, quê kệch nhưng hám danh, học đòi làm quý tộc nên trở nên lố bịch. | Hài kịch; tạo mâu thuẫn, tình huống gây cười; ngôn ngữ đối thoại, hành động kịch sinh động. |
| | Chùm truyện cười dân gian Việt Nam | Dân gian (khuyết danh) | Truyện cười | Phê phán, châm biếm những thói hư tật xấu trong xã hội (khoe khoang, sĩ diện hão, keo kiệt, mê tín…). | Truyện cười dân gian ngắn gọn; xây dựng tình huống gây cười; kết thúc bất ngờ, tạo tiếng cười trí tuệ. |
| | Chùm ca dao trào phúng (Thực hành đọc) | Dân gian | Ca dao (trữ tình dân gian) | Chế giễu, phê phán các hạng người và thói xấu trong xã hội xưa (thầy bói, thầy cúng, kẻ lười biếng…). | Ca dao lục bát; biện pháp nói ngược, phóng đại, ẩn dụ, giọng điệu hóm hỉnh. |
Lưu ý khi lập bảng: cần đọc lại phần tri thức ngữ văn và các văn bản của từng bài để xác định đúng *thể loại* (truyện lịch sử, thơ Đường luật, hịch/nghị luận, thơ trào phúng, hài kịch – truyện cười – ca dao) và chỉ ra được nét nổi bật cả về *nội dung* (chủ đề, tư tưởng, tình cảm) lẫn *hình thức* (thể loại, kết cấu, ngôn ngữ, biện pháp nghệ thuật) của mỗi văn bản.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.