Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Bài 3 trang 25 SGK Ngữ văn 8

Bếp lửa (Bằng Việt)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu cảm nhận của em về hình ảnh người bà và tình cảm người cháu dành cho bà. Những dòng thơ nào giúp em có cảm nhận như vậy?
Trong bài thơ, hình ảnh bếp lửa được lặp lại nhiều lần. Theo em, việc lặp lại như vậy có tác dụng gì?
(văn bản: Bếp lửa – Bằng Việt)

Gợi ý trả lời

a) Cảm nhận về hình ảnh người bà và tình cảm người cháu dành cho bà

*Hình ảnh người bà:*

Người bà hiện lên là một người phụ nữ Việt Nam tần tảo, giàu đức hi sinh và tràn đầy yêu thương. Suốt những năm tháng gian khó, một mình bà thay cha mẹ chăm lo, nuôi dạy cháu: *"Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe / Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học"*. Bà vừa là bà, vừa là cha, là mẹ, là người thầy đầu tiên của cháu.

Bà còn là người bền bỉ, giàu nghị lực, luôn giữ vững niềm tin và chở che cho tổ ấm giữa chiến tranh loạn lạc. Khi giặc đốt làng, bà vẫn vững lòng dặn cháu: *"Bố ở chiến khu, bố còn việc bố / Mày có viết thư chớ kể này kể nọ / Cứ bảo nhà vẫn được bình yên!"* — bà âm thầm gánh chịu gian khổ để người đi xa yên tâm công tác.

Bà gắn liền với hình ảnh bếp lửa: *"Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen"*, *"Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm"*. Bà là người "nhóm lửa", "giữ lửa" và "truyền lửa" — ngọn lửa của sự sống, của tình yêu thương và niềm tin cho các thế hệ.

*Tình cảm người cháu dành cho bà:*

Đó là tình cảm yêu thương, kính trọng, biết ơn sâu nặng và nỗi nhớ da diết. Dù đã trưởng thành, đi xa, cháu vẫn không nguôi nhớ về bà và bếp lửa: *"Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn khói trăm tàu / ... Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở / — Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?"*.

Cháu còn thấu hiểu và cảm phục sự hi sinh thầm lặng của bà, nâng hình ảnh bà và bếp lửa lên thành điều thiêng liêng, kì diệu: *"Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!"*. Qua đó, tình cảm với bà hòa quyện với tình yêu gia đình, quê hương, đất nước.

b) Tác dụng của việc lặp lại hình ảnh bếp lửa

Hình ảnh "bếp lửa" được lặp lại nhiều lần xuyên suốt bài thơ (mở đầu: *"Một bếp lửa chờn vờn sương sớm / Một bếp lửa ấp iu nồng đượm"*; và trở đi trở lại trong các khổ sau). Việc lặp lại đó có những tác dụng:

- Tạo mạch cảm xúc và sợi dây liên kết: bếp lửa trở thành hình ảnh trung tâm, điểm tựa khơi nguồn và dẫn dắt dòng hồi tưởng, gắn kết các kỉ niệm về bà thành một chỉnh thể thống nhất.

- Nhấn mạnh, khắc sâu ấn tượng: sự trở đi trở lại khiến hình ảnh bếp lửa in đậm trong tâm trí người đọc, làm nổi bật vai trò của bà và những năm tháng tuổi thơ bên bà.

- Gợi mở ý nghĩa biểu tượng, tăng dần chiều sâu: từ bếp lửa cụ thể, bình dị hằng ngày, hình ảnh được nâng dần lên thành biểu tượng của tình bà cháu ấm áp, của tình yêu thương, đức hi sinh, của niềm tin và cội nguồn — ngọn lửa thiêng liêng được bà nhóm lên và truyền lại.

- Tạo nhịp điệu, âm hưởng tha thiết, bồi hồi cho bài thơ, phù hợp với dòng cảm xúc hồi tưởng và nỗi nhớ của người cháu.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.