Giải Bài 6 trang 41 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Nêu chủ đề của bài thơ. Chủ đề ấy giúp em hiểu thêm điều gì về tâm hồn tác giả?
(văn bản: Thu điếu (Câu cá mùa thu) — Nguyễn Khuyến)
Gợi ý trả lời
Chủ đề của bài thơ Thu điếu (Câu cá mùa thu) — Nguyễn Khuyến
Bài thơ miêu tả bức tranh mùa thu đặc trưng, bình dị và trong trẻo của làng quê vùng đồng bằng Bắc Bộ, qua đó bộc lộ tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương đất nước và tâm trạng thời thế của tác giả.
Có thể trình bày chủ đề theo hai ý gắn bó với nhau:
a) Vẻ đẹp của cảnh thu nơi làng quê: Qua hình ảnh "ao thu lạnh lẽo", "nước trong veo", "sóng biếc", "lá vàng", "trời xanh ngắt", "ngõ trúc quanh co"…, bài thơ dựng lên một không gian mùa thu tĩnh lặng, thanh sơ và rất riêng của nông thôn Bắc Bộ. Cảnh được cảm nhận bằng con mắt tinh tế và tấm lòng gắn bó máu thịt với quê hương.
b) Tâm trạng của nhà thơ: Mượn chuyện đi câu cá mùa thu, tác giả gửi gắm nỗi niềm u hoài, cô đơn và sự suy tư trước thời cuộc. Cái "tựa gối buông cần lâu chẳng được" và không gian vắng lặng đến mức nghe được "cá đâu đớp động dưới chân bèo" cho thấy người câu cá thực ra đang gửi tâm sự chứ không chú tâm vào việc câu — đó là tâm trạng của một nhà nho yêu nước trước cảnh đất nước rối ren.
Chủ đề ấy giúp hiểu thêm về tâm hồn tác giả:
- Nguyễn Khuyến là người có tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, yêu thiên nhiên và gắn bó sâu nặng với làng quê, quê hương đất nước.
- Ông là một nhà nho thanh cao, giàu lòng tự trọng: chọn lối sống ẩn dật, hòa mình vào thiên nhiên thôn dã thay vì chạy theo danh lợi.
- Đằng sau vẻ ngoài thanh thản câu cá là một tấm lòng ưu thời mẫn thế, canh cánh nỗi lo cho vận mệnh đất nước — một tâm hồn trĩu nặng suy tư, buồn mà không bi lụy, cô đơn mà vẫn trong sáng, cao đẹp.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.