Giải Bài 2 trang 42 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
NGỮ LIỆU: a. Năm gian nhà cỏ thấp le te, / Ngõ tối đêm sâu đóm lập loè. / Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt, / Làn ao lóng lánh bóng trăng loe. (Nguyễn Khuyến, Thu ẩm)
b. Sáng hồng lơ lửng mây son, / Mặt trời thức giấc véo von chim chào. / Cổng làng rộng mở. Ồn ào, / Nông phu lững thững đi vào nắng mai. (Bàng Bá Lân, Cổng làng)
Xác định và phân tích tác dụng của các từ tượng hình, từ tượng thanh trong những đoạn thơ sau:
a. Năm gian nhà cỏ thấp le te,
Ngõ tối đêm sâu đóm lập loè.
Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt,
Làn ao lóng lánh bóng trăng loe.
(Nguyễn Khuyến, Thu ẩm)
b. Sáng hồng lơ lửng mây son,
Mặt trời thức giấc véo von chim chào.
Cổng làng rộng mở. Ồn ào,
Nông phu lững thững đi vào nắng mai.
(Bàng Bá Lân, Cổng làng)
Gợi ý trả lời
## Phân tích từ tượng hình, từ tượng thanh
Nhắc lại khái niệm (SGK Ngữ văn 8 – KNTT):
- *Từ tượng hình* là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái của sự vật.
- *Từ tượng thanh* là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người.
### a) Nguyễn Khuyến, *Thu ẩm*
> Năm gian nhà cỏ thấp le te,
> Ngõ tối đêm sâu đóm lập loè.
> Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt,
> Làn ao lóng lánh bóng trăng loe.
Các từ tượng hình: *le te, lập loè, phất phơ, lóng lánh* (đoạn thơ không có từ tượng thanh).
- le te: gợi tả dáng thấp, lúp xúp của mấy gian nhà cỏ → không gian làng quê nhỏ bé, đơn sơ, nghèo khó.
- lập loè: gợi tả ánh sáng đom đóm lúc ẩn lúc hiện trong đêm tối → gợi cái tĩnh lặng, hoang vắng, mơ hồ của đêm thu.
- phất phơ: gợi tả làn khói (sương) mỏng nhạt lay động nhẹ nơi lưng giậu → cảnh vật mờ ảo, êm đềm.
- lóng lánh: gợi tả ánh trăng phản chiếu, lấp lánh trên mặt ao → vẻ đẹp lung linh, trong trẻo của đêm thu.
Tác dụng chung: Hệ thống từ tượng hình giúp bức tranh mùa thu ở thôn quê hiện lên cụ thể, sinh động, vừa tĩnh lặng vừa lung linh; đồng thời hé lộ tâm trạng man mác, cái nhìn tinh tế và tình yêu quê hương của nhà thơ.
###
b) Bàng Bá Lân, *Cổng làng*
> Sáng hồng lơ lửng mây son,
> Mặt trời thức giấc véo von chim chào.
> Cổng làng rộng mở. Ồn ào,
> Nông phu lững thững đi vào nắng mai.
Các từ tượng hình: *lơ lửng, lững thững*.
Các từ tượng thanh: *véo von, ồn ào*.
- lơ lửng (tượng hình): gợi tả áng mây hồng bồng bềnh, trôi nhẹ giữa tầng không → bầu trời buổi sáng trong trẻo, thanh bình.
- véo von (tượng thanh): mô phỏng tiếng chim hót cao, trong trẻo, ngân nga → gợi không khí rộn ràng, tươi vui của buổi bình minh.
- Ồn ào (tượng thanh): mô phỏng âm thanh náo nhiệt khi cổng làng mở ra → gợi sự sống động, nhộn nhịp bắt đầu một ngày lao động.
- lững thững (tượng hình): gợi tả dáng đi thong thả, khoan thai của người nông phu → vẻ ung dung, thanh thản, yên bình của làng quê.
Tác dụng chung: Việc kết hợp hài hòa từ tượng hình và từ tượng thanh làm bức tranh buổi sáng nơi cổng làng trở nên sống động cả về hình ảnh lẫn âm thanh, gợi nhịp sống thanh bình, tươi vui và tình yêu, sự gắn bó của tác giả với làng quê.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.