Giải Bài 2 trang 64 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Hãy sắp xếp các câu sau đây thành đoạn văn diễn dịch, sau đó sắp xếp lại thành đoạn văn quy nạp và cho biết dựa vào cơ sở nào em sắp xếp như vậy.
Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường nhất.
(Ilya Ehrenburg (I-li-a Ê-ren-bua))
Hãy xem đây là câu chủ đề, từ đó, viết hai đoạn văn, một đoạn đặt câu chủ đề ở đầu đoạn (diễn dịch) và một đoạn đặt câu chủ đề ở cuối đoạn (quy nạp).
Gợi ý trả lời
Câu chủ đề (cho trước): *"Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường nhất."* (I-li-a Ê-ren-bua)
Cơ sở sắp xếp: Dựa vào vị trí của câu chủ đề trong đoạn — đoạn diễn dịch đặt câu chủ đề (câu nêu ý khái quát) ở đầu đoạn, các câu sau triển khai, làm sáng tỏ cho ý ấy (đi từ ý chung → ý cụ thể). Đoạn quy nạp đặt câu chủ đề ở cuối đoạn, các câu trước nêu dẫn chứng, biểu hiện cụ thể rồi dẫn tới câu kết khái quát (đi từ ý cụ thể → ý chung).
a) Đoạn văn diễn dịch (câu chủ đề ở đầu đoạn):
> Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường nhất. Đó là tình yêu dành cho cái cây trồng trước ngõ, cho con đường nhỏ dẫn ra cánh đồng quê, cho dòng sông hiền hòa chảy qua xóm làng. Đó còn là nỗi nhớ vị canh cua mẹ nấu những trưa hè, nhớ tiếng gà gáy sớm và mùi rơm rạ thơm nồng sau vụ gặt. Những điều bình dị, gần gũi ấy thấm vào tâm hồn mỗi người từ thuở ấu thơ, lặng lẽ nuôi lớn trong ta sự gắn bó với nơi mình sinh ra. Và chính từ tình yêu với những vật nhỏ bé, thân thuộc đó, lòng yêu nước dần lớn lên, trở thành tình cảm thiêng liêng đối với quê hương, Tổ quốc.
b) Đoạn văn quy nạp (câu chủ đề ở cuối đoạn):
> Có ai yêu nước mà lại không bắt đầu từ việc yêu cái cây trồng trước ngõ, con đường nhỏ dẫn ra cánh đồng quê hay dòng sông hiền hòa chảy qua xóm làng? Có ai không mang trong lòng nỗi nhớ vị canh cua mẹ nấu những trưa hè, tiếng gà gáy sớm và mùi rơm rạ thơm nồng sau vụ gặt? Những điều bình dị, gần gũi ấy thấm vào tâm hồn mỗi người từ thuở ấu thơ, lặng lẽ nuôi lớn sự gắn bó với nơi mình sinh ra, để rồi dần trở thành tình cảm thiêng liêng đối với quê hương, Tổ quốc. Bởi vậy có thể nói: lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường nhất.
Nhận xét: Hai đoạn dùng gần như cùng những ý triển khai (cái cây, con đường, dòng sông, món ăn, âm thanh, mùi hương quê nhà), chỉ đổi vị trí câu chủ đề và thêm từ ngữ liên kết phù hợp (đoạn quy nạp kết bằng *"Bởi vậy có thể nói…"*). Điều này cho thấy diễn dịch và quy nạp chỉ khác nhau ở cách tổ chức, sắp xếp ý chứ không khác về nội dung.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.