Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 1 trang 68 SGK Ngữ văn 8

Thực hành tiếng Việt: Đoạn văn song song và đoạn văn phối hợp   Gợi ý trả lời

Đề bài

Xác định kiểu đoạn văn của những trường hợp sau. Phân tích tác dụng của từng cách thức tổ chức đoạn văn.

a. Nay ta chọn binh pháp các nhà hợp làm một quyển gọi là "Binh thư yếu lược". Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này, theo lời dạy bảo của ta, thì mới phải đạo thần chủ; nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời dạy bảo của ta, tức là kẻ nghịch thù.
(Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ)

b. Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ tiên ta ngày trước. Từ các cụ già tóc bạc đến các cháu nhi đồng trẻ thơ, từ những kiều bào ở nước ngoài đến những đồng bào ở vùng tạm bị chiếm, từ nhân dân miền ngược đến miền xuôi, ai cũng một lòng nồng nàn yêu nước, ghét giặc. Từ những chiến sĩ ngoài mặt trận chịu đói mấy ngày để bám sát lấy giặc đặng tiêu diệt giặc, đến những công chức ở hậu phương nhịn ăn để ủng hộ bộ đội, từ những phụ nữ khuyên chồng con đi tòng quân mà mình thì xung phong giúp việc vận tải, cho đến các bà mẹ chiến sĩ săn sóc yêu thương bộ đội như con đẻ của mình. Từ những nam nữ công nhân và nông dân thi đua tăng gia sản xuất, không quản khó nhọc để giúp một phần vào kháng chiến, cho đến những đồng bào điền chủ quyên đất ruộng cho Chính phủ,... Những cử chỉ cao quý đó, tuy khác nhau nơi việc làm, nhưng đều giống nhau nơi lòng nồng nàn yêu nước.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

Gợi ý trả lời

a. Đây là đoạn văn song song.

- Đoạn văn gồm hai câu không có câu nào giữ vai trò câu chủ đề. Mỗi câu triển khai một nội dung riêng nhưng cùng hướng về một vấn đề chung là việc học và làm theo cuốn *Binh thư yếu lược*:
- Câu 1 giới thiệu việc Trần Quốc Tuấn soạn sách.
- Câu 2 nêu hai khả năng đặt song song, đối lập nhau: nếu chuyên tập sách, theo lời dạy thì "mới phải đạo thần chủ"; nếu khinh bỏ sách, trái lời dạy thì "tức là kẻ nghịch thù".
- Các câu (và các vế) có quan hệ ngang hàng, bình đẳng, không câu nào bao quát hay khái quát cho câu nào.
- Tác dụng: Cách tổ chức song song, đặt hai vế đối lập (theo – trái, thần chủ – nghịch thù) cạnh nhau tạo thế tương phản rõ rệt, buộc tướng sĩ phải lựa chọn dứt khoát. Lời văn vì thế vừa nghiêm khắc, vừa có sức thuyết phục, cổ vũ mạnh mẽ tinh thần học tập binh thư để đánh giặc.

b. Đây là đoạn văn phối hợp (kết hợp diễn dịch và quy nạp).

- Đoạn có câu chủ đề ở đầu đoạn: "Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ tiên ta ngày trước." — nêu ý khái quát.
- Phần giữa là các câu triển khai, liệt kê bằng loạt cặp từ "Từ… đến…" (từ các cụ già đến các cháu nhi đồng, từ kiều bào đến đồng bào vùng tạm chiếm, từ miền ngược đến miền xuôi, từ chiến sĩ đến công chức, phụ nữ, bà mẹ, công nhân, nông dân, điền chủ…) để chứng minh cho câu chủ đề.
- Đoạn còn có câu kết mang tính khái quát, tổng kết ở cuối đoạn: "Những cử chỉ cao quý đó, tuy khác nhau nơi việc làm, nhưng đều giống nhau nơi lòng nồng nàn yêu nước."
- Như vậy ý khái quát được nêu ở cả đầu và cuối đoạn, phần giữa là dẫn chứng → đây là đoạn văn phối hợp.
- Tác dụng: Mở đầu bằng câu chủ đề giúp người đọc nắm ngay ý chính; chuỗi dẫn chứng song hành "Từ… đến…" vừa phong phú, toàn diện (mọi tầng lớp, lứa tuổi, vùng miền) vừa tạo nhịp điệu dồn dập, tăng sức thuyết phục; câu kết nâng lên thành khái quát, khẳng định và nhấn mạnh lại lòng nồng nàn yêu nước là điểm chung của toàn dân. Nhờ phối hợp cả mở đoạn và kết đoạn, luận điểm được tô đậm, chặt chẽ và giàu sức lay động.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.