Giải Bài 1 trang 56 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Vẽ sơ đồ tư duy trình bày đặc điểm nội dung và nghệ thuật của hai bài thơ Đồng chí và Lá đỏ.
(văn bản: Đồng chí; Lá đỏ)
Gợi ý trả lời
Gợi ý vẽ sơ đồ tư duy
Sơ đồ tư duy đặt tên hai bài thơ làm hai nhánh lớn, mỗi nhánh tỏa ra hai nhánh con: Nội dung và Nghệ thuật. Có thể trình bày bằng lời như sau:
a) Bài thơ *Đồng chí* (Chính Hữu)
- Nội dung:
+ Ca ngợi tình đồng chí, đồng đội keo sơn, gắn bó của những người lính trong thời kì đầu kháng chiến chống Pháp.
+ Cơ sở của tình đồng chí: cùng chung cảnh ngộ (xuất thân từ những người nông dân nghèo – "nước mặn đồng chua", "đất cày lên sỏi đá"), cùng chung lí tưởng, nhiệm vụ chiến đấu.
+ Những biểu hiện cảm động của tình đồng chí: thấu hiểu tâm tư, nỗi nhớ quê nhà; sẻ chia gian lao, thiếu thốn, bệnh tật ("áo anh rách vai", "chân không giày", "sốt run người"); sát cánh bên nhau nơi chiến hào.
+ Vẻ đẹp của hình tượng người lính và biểu tượng "Đầu súng trăng treo" – sự kết hợp chất hiện thực và lãng mạn.
- Nghệ thuật:
+ Thể thơ tự do, câu thơ dài ngắn linh hoạt; dòng thơ "Đồng chí!" đặc biệt (chỉ hai tiếng) tạo điểm nhấn.
+ Ngôn ngữ mộc mạc, giản dị, giàu sức gợi, mang hơi thở đời sống người lính.
+ Hình ảnh chân thực, chọn lọc; sử dụng thành ngữ, cấu trúc sóng đôi (anh – tôi).
+ Chi tiết, hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng ("Đầu súng trăng treo").
b) Bài thơ *Lá đỏ* (Nguyễn Đình Thi)
- Nội dung:
+ Khắc họa cuộc gặp gỡ tình cờ, thoáng chốc giữa nhà thơ (người lính) và cô thanh niên xung phong trên đường Trường Sơn những năm kháng chiến chống Mĩ.
+ Ca ngợi vẻ đẹp của con người Việt Nam trong chiến tranh: cô gái "vai áo bạc quàng súng trường" dũng cảm, đoàn quân "bụi Trường Sơn nhòa trong trời lửa" hào hùng.
+ Thể hiện niềm tin mãnh liệt vào ngày chiến thắng, ngày gặp lại ("Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn") và tình yêu đất nước, tình quân dân.
- Nghệ thuật:
+ Thể thơ tự do, giọng điệu vừa sôi nổi hào hùng vừa tha thiết.
+ Hình ảnh thơ giàu sức gợi, mang màu sắc sử thi, lãng mạn: "rừng lá đỏ", "em đứng bên đường", "trời lửa".
+ Bút pháp vừa tả thực vừa biểu tượng; không gian rộng lớn của Trường Sơn.
+ Ngôn ngữ cô đọng, hàm súc, hình ảnh cuối bài đầy lưu luyến, tin tưởng.
c) Điểm chung của hai bài thơ (nhánh nối hai nhánh lớn):
- Cùng viết về đề tài người lính và cuộc kháng chiến của dân tộc.
- Cùng ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn, tình đồng đội, tình yêu nước, niềm tin vào thắng lợi.
- Cùng dùng thể thơ tự do, kết hợp hiện thực và lãng mạn, hình ảnh giàu tính biểu tượng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.