Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Câu 3 trang 65 SGK Ngữ văn 8

Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam (Xuân Diệu)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tuy có điểm gặp gỡ, nhưng mỗi bài thơ thu vẫn có vẻ đẹp riêng. Em hãy tìm các luận điểm thể hiện sự khác biệt ấy và nêu các lí lẽ, bằng chứng tiêu biểu mà tác giả sử dụng để làm sáng tỏ luận điểm.
(văn bản: Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam – Xuân Diệu)

Gợi ý trả lời

Mở ý: Trong văn bản *Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam*, Xuân Diệu khẳng định ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến (*Thu vịnh, Thu điếu, Thu ẩm*) tuy cùng viết về mùa thu đồng bằng Bắc Bộ nhưng mỗi bài lại có một vẻ đẹp riêng. Để làm nổi bật sự khác biệt ấy, tác giả nêu ba luận điểm, mỗi luận điểm gắn với một bài thơ, kèm lí lẽ và bằng chứng tiêu biểu.

a) Luận điểm 1 — *Thu vịnh* mang cái hồn, cái thần, cái dáng của cảnh thu hơn cả

- *Lí lẽ:* Đây là bài "có thần hơn hết", thể hiện cái cao, cái trong, cái nhẹ, cái thanh của trời thu, đồng thời gửi vào đó tâm sự u uẩn kín đáo của nhà thơ.
- *Bằng chứng:* Xuân Diệu dẫn và bình các câu như "Trời thu xanh ngắt mấy từng cao" (cái xanh cao vời vợi của bầu trời thu), "Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu" (nét mảnh, động rất khẽ), hình ảnh "song thưa", "hoa năm ngoái", "ngỗng nước nào"; và đặc biệt hai câu kết "Nhân hứng cũng vừa toan cất bút / Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào" cho thấy nỗi thẹn, tâm sự của một nhà nho trước thời cuộc.

b) Luận điểm 2 — *Thu điếu* là bài điển hình hơn cả cho mùa thu của làng cảnh Việt Nam

- *Lí lẽ:* Cảnh vật trong bài là cảnh ao chuôm nhỏ bé, dân dã, rất riêng của đồng bằng Bắc Bộ; màu sắc, đường nét đều mang cái "điệu xanh" và cái tĩnh lặng đặc trưng của thu Việt Nam.
- *Bằng chứng:* Tác giả chỉ ra cái ao thu nhỏ, "chiếc thuyền câu bé tẻo teo"; các sắc xanh chồng lên nhau (xanh ao, xanh bờ, xanh sóng, xanh tre, xanh trời, xanh bèo); những chuyển động rất khẽ "Sóng biếc theo làn hơi gợn tí / Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo"; cái tĩnh của "Ngõ trúc quanh co khách vắng teo" và hình ảnh ông câu bất động "Tựa gối buông cần lâu chẳng được".

c) Luận điểm 3 — *Thu ẩm* không tả cảnh thu ở một thời điểm mà là sự tổng hợp nhiều thời điểm, nhiều cảnh thu khác nhau

- *Lí lẽ:* Bài thơ gom nhiều khoảnh khắc (ban ngày, ban đêm, lúc có trăng…) vào một bức tranh thu chung, vừa quen thuộc vừa gợi được cảnh nghèo, cảnh làng quê.
- *Bằng chứng:* Xuân Diệu dẫn "Năm gian nhà cỏ thấp le te" (nếp nhà tranh thấp bé, nghèo), "Ngõ tối đêm sâu đóm lập lòe" (cảnh đêm), "Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt / Làn ao lóng lánh bóng trăng loe" (nhiều thời điểm, nhiều ánh sáng khác nhau), và chi tiết "đôi mắt lão không vầy cũng đỏ hoe" bộc lộ nỗi niềm của nhà thơ.

Kết ý: Qua ba luận điểm cùng hệ thống lí lẽ và bằng chứng lấy trực tiếp từ câu chữ ba bài thơ, Xuân Diệu đã chứng minh: dù có điểm gặp gỡ (cùng viết về mùa thu làng cảnh Việt Nam), mỗi bài vẫn có một vẻ đẹp riêng — *Thu vịnh* giàu cái hồn, cái thần; *Thu điếu* điển hình nhất cho thu làng cảnh; *Thu ẩm* là bức tranh thu tổng hợp nhiều thời điểm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.