Giải Bài 1 trang 66 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Tìm thành phần tình thái trong các câu sau và chỉ ra ý nghĩa của thành phần ấy trong từng trường hợp:
a. Mặt nữa, "Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt" chắc hẳn không phải là trời một đêm trăng, mà phải là trời một buổi chiều.
(Xuân Diệu, Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam)
b. Mà tôi nhớ một cái gì đấy, hình như mẹ tôi, cái cửa sổ, hoặc những ngôi sao to trên bầu trời thành phố. Phải, có thể là những cái đó...
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
c. Con cá nằm yên. Có lẽ vì thấm mệt nên giờ đây nó ngủ.
(Giuyn Véc-nơ, Cuộc chạm trán trên đại dương)
Gợi ý trả lời
Nhắc lại kiến thức: Thành phần tình thái là thành phần biệt lập được dùng để thể hiện cách nhìn, thái độ, sự đánh giá của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu (mức độ tin cậy, phỏng đoán, khẳng định…). Nó không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.
a. Thành phần tình thái: "chắc hẳn".
- Đây là từ chỉ độ tin cậy cao. Nó thể hiện thái độ của người viết (Xuân Diệu): một sự phỏng đoán, nhận định nhưng với mức độ tin tưởng lớn rằng "Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt" không phải là trời một đêm trăng, mà là trời một buổi chiều.
b. Thành phần tình thái: "hình như" và "có thể".
- *"hình như"*: chỉ độ tin cậy thấp, thể hiện sự phỏng đoán chưa chắc chắn, mơ hồ của nhân vật về điều mình đang nhớ (mẹ, cái cửa sổ, những ngôi sao…).
- *"có thể"*: chỉ khả năng xảy ra của sự việc, thể hiện sự phỏng đoán mang tính phân vân, chưa khẳng định dứt khoát của nhân vật về những điều đó.
c. Thành phần tình thái: "Có lẽ".
- Chỉ độ tin cậy chưa cao, thể hiện sự phỏng đoán, suy đoán của người kể về nguyên nhân khiến con cá nằm yên (vì thấm mệt nên nó ngủ) chứ không phải điều chắc chắn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.