Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 6 trang 86 SGK Ngữ văn 8

Lai Tân (Hồ Chí Minh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Theo em, nội dung câu kết có mâu thuẫn với nội dung của các câu thơ trước không? Vì sao?
(văn bản: Lai Tân (Hồ Chí Minh))

Gợi ý trả lời

a) Trả lời: Theo em, nội dung câu kết không hề mâu thuẫn với nội dung của ba câu thơ trước. Bề ngoài tưởng như trái ngược, nhưng thực chất câu kết thống nhất và làm nổi bật hơn tư tưởng của cả bài, tạo nên sức châm biếm sâu cay.

b) Giải thích vì sao:

- Nội dung ba câu thơ đầu: khắc họa sự thối nát của cả bộ máy quan lại, nhà tù ở Lai Tân:
- Ban trưởng nhà giam ngày ngày *đánh bạc* (phạm chính điều luật mà hắn phải canh giữ);
- Cảnh trưởng *ăn tiền* (tham nhũng, bóc lột phạm nhân bị giải đi);
- Huyện trưởng *chong đèn hút thuốc phiện* — lo việc công một cách giả dối, thực chất ăn chơi sa đọa.
→ Cả ba kẻ đứng đầu bộ máy cai trị đều hư hỏng, vô trách nhiệm.

- Câu kết: *"Trời đất Lai Tân vẫn thái bình"* (Lai Tân y cựu thái bình thiên). Nếu hiểu theo nghĩa đen thì có vẻ mâu thuẫn: quan lại thối nát như vậy sao lại gọi là "thái bình"?

- Nhưng thực chất không mâu thuẫn, vì đây là lối nói mỉa mai, châm biếm đặc sắc của Hồ Chí Minh:
- Hai chữ "thái bình" mang nghĩa ngược (phản ngữ): cái thối nát ấy đã trở thành chuyện bình thường, quen thuộc ("y cựu" — vẫn như cũ), diễn ra công khai mà không ai thấy bất ổn.
- Nhà thơ không nói "loạn" mà nói "thái bình" để tố cáo mạnh hơn: một xã hội mà sự mục ruỗng được coi là "bình yên" thì đó mới là điều đáng sợ, đáng mỉa mai nhất.
- Câu kết vì thế đóng vai trò "bản lề", bất ngờ dồn nén toàn bộ sức tố cáo, châm biếm của ba câu trên, làm lộ rõ bản chất bất công, thối nát của chế độ Tưởng Giới Thạch.

→ Kết luận: Câu kết không mâu thuẫn mà thống nhất và tăng cường ý nghĩa cho các câu trước; sự "mâu thuẫn" bề ngoài chính là thủ pháp nghệ thuật tạo tiếng cười châm biếm sâu sắc, thâm thúy của bài thơ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.