Giải Bài 4 trang 98 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Tiếng cười trào phúng nhằm giễu cợt, mỉa mai, châm biếm, đả kích những cái chưa hay, chưa đẹp hoặc cái tiêu cực, xấu xa nhưng mục đích cao nhất của nó là hướng tới cuộc sống tốt đẹp hơn.
Em hãy nêu những suy nghĩ của mình về ý kiến trên.
Gợi ý trả lời
Dạng bài: Viết đoạn/bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ về một ý kiến bàn về tiếng cười trào phúng. Triển khai theo các bước: giải thích – bàn luận – chứng minh – mở rộng – liên hệ.
a) Mở bài – nêu ý kiến
Trong văn học, bên cạnh tiếng cười vui, sảng khoái còn có tiếng cười trào phúng sâu cay. Có ý kiến cho rằng: *"Tiếng cười trào phúng nhằm giễu cợt, mỉa mai, châm biếm, đả kích những cái chưa hay, chưa đẹp hoặc cái tiêu cực, xấu xa nhưng mục đích cao nhất của nó là hướng tới cuộc sống tốt đẹp hơn."* Đây là một nhận định đúng đắn, giúp ta hiểu đầy đủ bản chất và giá trị của tiếng cười trào phúng.
b) Giải thích ý kiến
- *Trào phúng* là nghệ thuật dùng tiếng cười để phê phán.
- *Giễu cợt, mỉa mai, châm biếm, đả kích* là những sắc thái, mức độ khác nhau của tiếng cười ấy: từ cười nhẹ nhàng nhắc nhở đến cười gay gắt, quyết liệt lên án.
- Đối tượng của tiếng cười là *cái chưa hay, chưa đẹp* (thói hư, tật xấu nhỏ) và *cái tiêu cực, xấu xa* (cái lố bịch, giả dối, bất công trong xã hội).
- Ý nghĩa cốt lõi: tiếng cười không chỉ để chê bai mà *mục đích cao nhất là hướng tới cuộc sống tốt đẹp hơn* – tức là phê phán để sửa chữa, để con người và xã hội tiến bộ.
→ Ý kiến khẳng định: trào phúng chê cái xấu nhưng xuất phát từ tình yêu cái đẹp, mong muốn hoàn thiện cuộc sống.
c) Bàn luận – vì sao ý kiến đúng
- Tiếng cười trào phúng phơi bày cái xấu, cái lố bịch, khiến người đọc nhận ra và muốn tránh xa, loại bỏ chúng.
- Tiếng cười mang tính xây dựng: phê phán cái cũ, cái tiêu cực chính là để khẳng định, đề cao cái mới, cái tốt đẹp. Cười cái xấu cũng là một cách gián tiếp bênh vực cái thiện, cái chính nghĩa.
- Nhờ hình thức nhẹ nhàng, hóm hỉnh mà sâu cay, trào phúng dễ đi vào lòng người, có sức "đánh" mạnh mà vẫn thấm thía, có tác dụng cảnh tỉnh, giáo dục.
d) Chứng minh qua tác phẩm đã học
- Bài thơ *Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu* (Trần Tế Xương) cười cảnh trường thi nhốn nháo, ô nhục buổi giao thời – "Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ / Ậm ọe quan trường miệng thét loa" – để đả kích chế độ thi cử thực dân nửa phong kiến, qua đó bộc lộ nỗi đau mất nước và khát vọng về một nền học vấn chân chính.
- Bài thơ *Lai Tân* (Hồ Chí Minh) với câu kết "Trời đất Lai Tân vẫn thái bình" – tiếng cười mỉa mai lật tẩy bộ máy quan lại thối nát, hướng người đọc tới mong muốn một xã hội trong sạch, công bằng.
(Học sinh có thể lấy dẫn chứng khác đã học như truyện cười dân gian, thơ Nguyễn Khuyến… miễn làm sáng tỏ luận điểm.)
e) Mở rộng, nâng cao
- Tiếng cười trào phúng chỉ thực sự có giá trị khi xuất phát từ cái tâm trong sáng và thái độ xây dựng, không phải để bôi nhọ, hạ thấp người khác một cách ác ý.
- Cần phân biệt trào phúng lành mạnh với lối cười cợt vô văn hóa, công kích cá nhân.
g) Liên hệ bản thân – kết bài
Ý kiến giúp em biết trân trọng tiếng cười trào phúng trong văn học và cuộc sống: cười để nhận ra cái xấu nơi mình và quanh mình, từ đó sửa đổi, vươn tới những điều tốt đẹp hơn. Đó cũng là lí do tiếng cười trào phúng luôn có sức sống lâu bền.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.