Giải Câu 4 trang 45 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Câu 4 (trang 45) — Phép đối trong văn bản "Nỗi niềm chinh phụ"

Ghi nhớ: *Phép đối* là cách sắp đặt từ ngữ, hình ảnh ở hai vế (hoặc hai dòng) sóng đôi, cân xứng nhau về số tiếng, từ loại và ý nghĩa (tương phản hoặc tương đồng). Thể song thất lục bát của bài rất thuận lợi cho phép đối.

a. "Chàng thì đi cõi xa mưa gió, / Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn."

- *Chỉ ra:* Đây là đối giữa hai dòng (hai câu thất). Các vế đối nhau từng cặp:
- "Chàng thì đi" ↔ "Thiếp thì về" (chủ thể và hành động ngược chiều);
- "cõi xa mưa gió" ↔ "buồng cũ chiếu chăn" (không gian đối lập).
- *Phân tích tác dụng:* Phép đối làm nổi bật hai cảnh ngộ trái ngược ngay trong giờ phút chia li: chàng dấn thân ra nơi chiến trận xa xôi, gian lao ("cõi xa mưa gió"); thiếp trở về với căn buồng quen thuộc nay hóa quạnh hiu ("buồng cũ chiếu chăn"). Sự sóng đôi mà tương phản ấy tô đậm nỗi đau chia lìa, sự lẻ loi, cô đơn của người chinh phụ, đồng thời tạo nhịp điệu cân xứng, nhịp nhàng cho câu thơ.

b. "Tuôn màu mây biếc trải ngần núi xanh."

- *Chỉ ra:* Đây là tiểu đối (đối trong một dòng thơ): "Tuôn màu mây biếc" ↔ "trải ngần núi xanh". Đối cả động từ ("tuôn" ↔ "trải") lẫn hình ảnh ("màu mây biếc" ↔ "ngần núi xanh").
- *Phân tích tác dụng:* Phép đối mở ra một không gian thiên nhiên mênh mông, bát ngát của mây và núi trùng điệp. Cảnh càng rộng lớn, khoáng đạt thì càng gợi khoảng cách xa vời vợi và sự nhỏ bé, trống trải của lòng người. Vẻ đẹp cân đối của câu thơ vì thế thấm đượm nỗi buồn ly biệt (cảnh ngụ tình).

c. "Chốn Hàm Kinh chàng còn ngoảnh lại, / Bến Tiêu Tương thiếp hãy trông sang."

- *Chỉ ra:* Đây là đối giữa hai dòng (hai câu thất):
- "Chốn Hàm Kinh" ↔ "Bến Tiêu Tương" (hai địa danh, hai nơi cách biệt);
- "chàng còn ngoảnh lại" ↔ "thiếp hãy trông sang" (hai hành động dõi theo ngược hướng mà hướng về nhau).
- *Phân tích tác dụng:* Phép đối diễn tả thật cảm động nỗi lưu luyến, bịn rịn, vấn vương không nguôi của đôi vợ chồng: người đã đi vẫn "ngoảnh lại", kẻ ở lại vẫn "trông sang". Dù mỗi người một phương, tình cảm của họ vẫn hướng trọn về nhau, khắc sâu tình nghĩa thủy chung và nỗi nhớ thương trong buổi phân li.

Kết luận: Qua cả ba trường hợp, phép đối (đối giữa hai dòng và tiểu đối) vừa tạo nên sự cân xứng, nhịp nhàng, trang nhã cho thể song thất lục bát, vừa góp phần đắc lực tô đậm cảnh ngộ chia li và nỗi niềm cô đơn, thương nhớ, lưu luyến của người chinh phụ.