Giải Câu hỏi 5 trang 48 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Hình ảnh "nước non" ở ba khổ thơ đầu

Trong ba khổ đầu, cụm từ "nước non" được lặp lại nhiều lần, luôn gắn liền với hình ảnh mưa xuân rơi khắp không gian: "Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân", "Cùng nước non hoa rụng mưa xuân", "Mưa trong ý khách mưa cùng nước non". Mưa giăng từ lầu, thềm lan ra đến nẻo dặm ngàn, nội, ngàn, đầm, đồi… — một không gian mênh mông, rộng lớn mà buồn vắng. "Nước non" vừa là cảnh sông núi, đất trời bao la, vừa gợi liên tưởng tới quê hương, xứ sở. Ba khổ thơ nghiêng về tả cảnh: cảnh mưa rơi trên nước non triền miên, rả rích, nhuốm một nỗi buồn mơ hồ, lan tỏa.

b) Nội dung hai câu thơ cuối

Hai câu kết: "Bóng dương với khách tha hương, / Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi." Đến đây, con người — người "khách tha hương" — mới xuất hiện trực tiếp làm chủ thể của cảm xúc. Hình ảnh mưa không còn chỉ rơi ngoài cảnh vật mà đã rơi "trong ý khách", hòa cùng "muôn hàng lệ" của người xa quê. Hai câu cuối chuyển hẳn sang bộc lộ tâm trạng: nỗi buồn, nỗi cô đơn, sầu nhớ của kẻ ly hương.

c) Mối liên hệ giữa hình ảnh nước non và hai câu cuối

- Đây là quan hệ tả cảnh ngụ tình: cảnh (nước non, mưa xuân ở ba khổ đầu) là nền để dồn tụ, chuẩn bị cho tình (nỗi sầu tha hương ở hai câu cuối). Cảnh mưa buồn trải khắp nước non chính là ngoại cảnh phản chiếu và khơi dậy tâm trạng con người.

- Hình ảnh "nước non" bao la, mưa giăng khắp chốn làm nổi bật sự nhỏ bé, lẻ loi của "khách tha hương"; không gian càng rộng, càng vắng thì nỗi cô đơn, nhớ quê càng thấm thía.

- "Nước non" còn mang nghĩa quê hương, đất nước, nên cảnh nước non mịt mù trong mưa gợi đúng nỗi niềm của người xa xứ, khiến mạch thơ dẫn thật tự nhiên đến giọt lệ nhớ nhà ở câu kết. Mưa rơi trên "nước non" ở đầu bài và mưa "trong ý khách" ở cuối bài nối liền nhau: mưa ngoài trời đã thấm vào lòng người, cảnh và tình hòa làm một.

→ Như vậy, hình ảnh nước non ở ba khổ đầu vừa tạo không gian, không khí trữ tình, vừa là cái cớ, cái nền cảm xúc để hai câu cuối cất lên nỗi sầu tha hương, làm cho tình cảm trong bài thơ trở nên da diết, sâu lắng.