Sách giáo khoa Ngữ văn 9 Tập một

Giải Câu hỏi 5 trang 130 SGK Ngữ văn 9

Trả lời câu hỏi (văn bản đọc)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu suy nghĩ của em về ý nghĩa của nhan đề tác phẩm. Em có thể đề xuất một nhan đề khác cho truyện được không? Giải thích ý nghĩa của nhan đề do em đề xuất.

Gợi ý trả lời

Lưu ý trước khi làm: Câu hỏi yêu cầu suy nghĩ về nhan đề của *tác phẩm đang học ở trang 131* rồi tự đề xuất một nhan đề khác. Đây là câu hỏi mở (không có "đáp số" cố định), nên lời giải dưới đây trình bày theo đúng cách SGK Ngữ văn 9 (KNTT) hướng dẫn: (1) giải mã ý nghĩa nhan đề gốc, (2) nêu một nhan đề thay thế có cơ sở và giải thích. Em hãy thay nội dung cụ thể của tác phẩm mình đang học vào khung lập luận này.

a) Suy nghĩ về ý nghĩa của nhan đề tác phẩm

Nhan đề là "nhãn tự" của truyện, cần được soi từ ba lớp nghĩa:

- *Nghĩa trực tiếp (nghĩa đen):* Nhan đề gọi tên điều gì xuất hiện trên bề mặt câu chuyện — một nhân vật, một sự vật, một sự việc trung tâm. Đây là thứ người đọc nhận ra ngay khi chưa đọc hết.
- *Nghĩa biểu tượng (nghĩa sâu):* Hình ảnh/sự vật được chọn làm nhan đề thường mang tính biểu tượng, gói trọn chủ đề và tư tưởng mà tác giả gửi gắm (số phận con người, một bài học nhân sinh, một thông điệp về xã hội hoặc tình cảm).
- *Giá trị nghệ thuật:* Nhan đề hay thường ngắn gọn, gây tò mò, tạo ám ảnh và nói đúng "điểm sáng" của tác phẩm; nó định hướng cách đọc và liên kết với chi tiết, tình huống, nhân vật chính.

→ Nhận xét chung: nhan đề của tác phẩm vừa khái quát được nội dung cốt lõi, vừa hàm chứa dụng ý tư tưởng của tác giả, nên là một nhan đề giàu sức gợi và phù hợp.

b) Đề xuất một nhan đề khác và giải thích

- *Trả lời:* Có thể đề xuất nhan đề khác, vì một tác phẩm thường được nhìn từ nhiều góc (theo nhân vật / theo chủ đề / theo chi tiết tiêu biểu / theo thông điệp).
- *Cách chọn nhan đề mới:* lấy một trong các hướng sau làm điểm tựa — tên hoặc số phận nhân vật chính; chi tiết – hình ảnh ám ảnh nhất; chủ đề – bài học tư tưởng của truyện.
- *Giải thích ý nghĩa nhan đề mới:* nêu rõ nhan đề em chọn làm nổi bật khía cạnh nào (ví dụ: nhấn vào số phận nhân vật, hoặc nhấn vào thông điệp nhân đạo/phê phán), và vì sao khía cạnh ấy đáng được đặt lên tiêu đề.
- *Đối chiếu:* khẳng định đây chỉ là một phương án; nhan đề gốc của tác giả vẫn thường có ưu thế về tính hàm súc và sức ám ảnh, còn nhan đề em đề xuất giúp người đọc chú ý thêm một lớp nghĩa.

*(Em thay tên tác phẩm, nhân vật và chi tiết cụ thể của bài ở trang 131 vào đúng các chỗ gạch đầu dòng trên để có bài làm hoàn chỉnh cho riêng truyện mình đang học.)*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.