Sách giáo khoa Ngữ văn 9 Tập một

Giải Bài 4 trang 131 SGK Ngữ văn 9

Thực hành tiếng Việt   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: – Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn. Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
– Ồ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

Chỉ ra câu đặc biệt và câu rút gọn trong đoạn văn sau, từ đó nêu sự khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn.

Gợi ý trả lời

a) Câu đặc biệt

Trong đoạn văn có hai câu đặc biệt:

- *"Trời ơi!"* (tách ra từ câu "Trời ơi, chỉ còn có năm phút!")
- *"Ồ!"*

Đây là những câu không được cấu tạo theo mô hình chủ ngữ – vị ngữ, dùng để bộc lộ cảm xúc (sự tiếc nuối, ngạc nhiên) của nhân vật.

b) Câu rút gọn

- *"chỉ còn có năm phút!"* — câu này đã được lược bỏ chủ ngữ. Dựa vào ngữ cảnh có thể khôi phục đầy đủ, chẳng hạn: *"(Thời gian) chỉ còn có năm phút!"*

c) Sự khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn

| | Câu đặc biệt | Câu rút gọn |
|---|---|---|
| Cấu tạo | Không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ – vị ngữ | Vốn là câu đầy đủ chủ ngữ – vị ngữ, nhưng khi nói/viết đã lược bỏ một số thành phần |
| Khả năng khôi phục | Không thể xác định được đâu là chủ ngữ, đâu là vị ngữ để khôi phục | Có thể dựa vào hoàn cảnh (ngữ cảnh) để khôi phục lại các thành phần đã bị lược bỏ |

Như vậy, điểm khác nhau cốt lõi là: câu đặc biệt không có mô hình chủ – vị và không thể khôi phục thành phần; còn câu rút gọn vốn có mô hình chủ – vị đầy đủ, chỉ tạm thời bị lược bớt và có thể khôi phục được nhờ ngữ cảnh.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.