Sách giáo khoa Ngữ văn 9 Tập một

Giải Bài 2 trang 141 SGK Ngữ văn 9

Đọc mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trao đổi với các bạn về:

– Luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng tiêu biểu trong văn bản nghị luận văn học; những cách hiểu khác của em so với cách hiểu của tác giả văn bản nghị luận đối với vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học.

– Chủ đề và các yếu tố của bi kịch: xung đột, hành động, cốt truyện, nhân vật, lời thoại; những thay đổi trong suy nghĩ, tình cảm, lối sống và cách thưởng thức, đánh giá của em sau khi đọc văn bản bi kịch.

Gợi ý trả lời

## Đọc mở rộng – Bài 2 (trang 142)

> Đây là bài trao đổi, chia sẻ sau khi đọc mở rộng, không có "đáp số" cố định. Dưới đây là định hướng và bài nói mẫu, em dựa vào văn bản mình đã chọn để điều chỉnh cho đúng dẫn chứng của bản thân (ví dụ dùng: *Người con gái Nam Xương – một bi kịch của con người* của Nguyễn Đăng Na cho phần nghị luận văn học; *Rô-mê-ô và Giu-li-ét* của Sếch-xpia cho phần bi kịch).

### a) Luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong văn bản nghị luận văn học

Cách xác định (nhắc lại kiến thức SGK):
- Luận đề: vấn đề bao trùm, tư tưởng chính mà cả bài tập trung làm sáng tỏ. Thường được gợi ra ngay ở nhan đề hoặc đoạn mở đầu.
- Luận điểm: những ý kiến, nhận định cụ thể triển khai luận đề; mỗi luận điểm thường ứng với một đoạn/phần.
- Lí lẽ: những lời phân tích, lập luận của tác giả để giải thích vì sao luận điểm đúng.
- Bằng chứng tiêu biểu: các chi tiết, hình ảnh, câu văn, câu thơ… rút từ tác phẩm để minh họa; "tiêu biểu" nghĩa là tiêu điểm, đắt giá, đủ sức thuyết phục.

Bài nói mẫu (với văn bản *Người con gái Nam Xương – một bi kịch của con người*):
- Luận đề: số phận bi kịch của người phụ nữ – Vũ Nương – trong xã hội phong kiến nam quyền.
- Luận điểm 1: Vũ Nương là người phụ nữ đẹp người, đẹp nết nhưng phải chịu oan khuất. *Lí lẽ:* nàng thủy chung, hiếu thảo, chu toàn; *bằng chứng:* lời dặn chồng trước khi ra trận, việc chăm sóc mẹ già, nuôi con nhỏ.
- Luận điểm 2: Bi kịch bắt nguồn từ sự ghen tuông mù quáng và thói gia trưởng của Trương Sinh. *Bằng chứng:* chi tiết "cái bóng" và lời nói ngây thơ của bé Đản.
- Luận điểm 3: Qua bi kịch ấy, tác phẩm tố cáo xã hội và thể hiện niềm cảm thương của tác giả.

Cách hiểu khác của em so với tác giả bài nghị luận:
- Em có thể đồng tình phần lớn nhưng bổ sung một góc nhìn riêng, ví dụ: ngoài lỗi của Trương Sinh, bi kịch còn do *chiến tranh* chia cắt gia đình và do chính *sự cả tin, bồng bột* khi Vũ Nương lấy bóng mình đùa con. Khi trình bày, em dùng mẫu câu: *"Theo tác giả…, nhưng em còn nghĩ thêm rằng… vì…"* và nêu dẫn chứng từ văn bản để bảo vệ ý kiến. Quan trọng là tôn trọng ý kiến tác giả, lập luận có căn cứ, không áp đặt.

###

b) Chủ đề và các yếu tố của bi kịch

Nhắc lại đặc trưng thể loại bi kịch (SGK):
- Xung đột bi kịch: mâu thuẫn gay gắt, không thể hòa giải giữa nhân vật với hoàn cảnh / với nhân vật khác / trong chính nội tâm nhân vật, thường dẫn đến kết cục đau thương.
- Hành động: chuỗi việc làm, ứng xử của nhân vật nhằm giải quyết xung đột; hành động bi kịch thường đẩy nhân vật tới chỗ không lối thoát.
- Cốt truyện: diễn biến các sự kiện theo mạch dẫn đến thảm kịch (kết thúc thường là cái chết, sự thất bại, mất mát).
- Nhân vật bi kịch: thường có khát vọng, phẩm chất cao đẹp nhưng vướng vào xung đột không thể vượt qua.
- Lời thoại: phương tiện chính bộc lộ tính cách, cảm xúc, xung đột (độc thoại thể hiện giằng xé nội tâm; đối thoại thể hiện mâu thuẫn).

Bài nói mẫu (với *Rô-mê-ô và Giu-li-ét*):
- Chủ đề: khát vọng tình yêu tự do, mãnh liệt của tuổi trẻ vượt lên trên mối thù hận dòng họ; đồng thời lên án thù hận đã hủy hoại cái đẹp.
- Xung đột: tình yêu Rô-mê-ô – Giu-li-ét >< mối hận thù truyền kiếp giữa hai dòng họ Môn-ta-ghiu và Ca-piu-lét.
- Hành động & cốt truyện: gặp gỡ – yêu nhau – bí mật kết hôn – những hiểu lầm, trốn chạy – và cái chết của cả hai; chuỗi sự kiện dồn dập đẩy tới kết cục bi thảm.
- Nhân vật: Rô-mê-ô và Giu-li-ét say đắm, dũng cảm, sẵn sàng vượt rào cản.
- Lời thoại: những lời tỏ tình thiết tha trong đêm ở vườn nhà Giu-li-ét cho thấy tình yêu trong sáng, cháy bỏng.

Những thay đổi trong em sau khi đọc (phần chia sẻ cảm xúc – cần nói chân thật):
- *Suy nghĩ:* hiểu hơn rằng thù hận, định kiến có thể hủy hoại hạnh phúc con người; trân trọng tình yêu, lòng khoan dung.
- *Tình cảm:* cảm thương cho số phận nhân vật, xúc động trước khát vọng đẹp.
- *Lối sống:* biết lắng nghe, bao dung, không nuôi hận thù; sống dũng cảm theo lẽ phải.
- *Cách thưởng thức, đánh giá:* biết đọc kịch bằng cách hình dung sân khấu, chú ý lời thoại và xung đột; đánh giá tác phẩm công bằng hơn, dựa trên đặc trưng thể loại chứ không chỉ cảm tính.

### Gợi ý cách trao đổi trên lớp
1. Mỗi bạn nêu tên văn bản đã đọc và lí do chọn.
2. Lần lượt trình bày theo hai cụm câu hỏi trên, có dẫn chứng cụ thể.
3. Lắng nghe, nêu ý kiến đồng tình / khác biệt một cách lịch sự, có lí lẽ.
4. Cùng rút ra bài học chung về giá trị của tác phẩm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.