Sách giáo khoa Ngữ văn 9 Tập hai

Giải Bài 3 trang 109 SGK Ngữ văn 9

Củng cố, mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tạo lập văn bản thuyết minh bằng hình ảnh (có kèm theo các lời dẫn giải cần thiết) về một danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử ở địa phương em.

Gợi ý trả lời

Nhận diện kiểu bài: Đây là bài tập tạo lập *văn bản thông tin đa phương thức* (dùng hình ảnh kết hợp lời dẫn/lời chú thích) để thuyết minh về một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử ở địa phương — đúng với yêu cầu rèn luyện ở Bài 3 "Hồn nước nằm trong tiếng mẹ cha". Vì không nộp được ảnh thật, dưới đây trình bày: (1) cách làm, (2) một văn bản mẫu ở dạng mô tả bố cục hình ảnh + lời dẫn giải (lấy ví dụ di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội; em thay bằng di tích địa phương mình).

a) Chuẩn bị và lựa chọn đề tài, hình ảnh
- Chọn một đối tượng cụ thể, gần gũi, có tư liệu rõ ràng (ví dụ: Văn Miếu – Quốc Tử Giám; hoặc đình/chùa, bãi biển, hang động... ở quê em).
- Thu thập 4–6 hình ảnh tiêu biểu, có bản quyền hoặc tự chụp: toàn cảnh, các hạng mục/điểm nhấn đặc sắc, chi tiết tiêu biểu.
- Mỗi hình ảnh phải phục vụ một ý thông tin (vị trí, lịch sử, kiến trúc, giá trị...), tránh ảnh trùng lặp hay chỉ để trang trí.

b) Xác định bố cục văn bản (sơ đồ hình ảnh + lời dẫn)
Văn bản đa phương thức nên theo trình tự: *Mở đầu → Các nội dung thuyết minh → Kết (giá trị, lời kêu gọi gìn giữ)*. Mỗi phần gồm hình ảnh và lời dẫn giải (chú thích) ngắn gọn, chính xác.

c) Văn bản mẫu (mô tả hình ảnh + lời dẫn giải)

*TIÊU ĐỀ (kèm ảnh toàn cảnh làm nền):* VĂN MIẾU – QUỐC TỬ GIÁM – TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẦU TIÊN CỦA VIỆT NAM
- *Lời dẫn:* "Nằm giữa lòng Thủ đô Hà Nội, Văn Miếu – Quốc Tử Giám là biểu tượng của truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo của dân tộc."

*Hình 1 — Bản đồ/ảnh cổng Văn Miếu Môn:*
- *Lời dẫn:* "Vị trí & thời gian: Di tích tọa lạc tại phố Quốc Tử Giám, quận Đống Đa. Văn Miếu được xây dựng năm 1070 dưới thời vua Lý Thánh Tông; năm 1076 lập Quốc Tử Giám — trường học cao cấp đầu tiên của nước ta."

*Hình 2 — Khuê Văn Các:*
- *Lời dẫn:* "Khuê Văn Các (dựng năm 1805) là lầu gác tượng trưng cho sao Khuê — ngôi sao chủ về văn học; nay được chọn làm biểu tượng của Thủ đô Hà Nội."

*Hình 3 — Hàng bia Tiến sĩ đặt trên lưng rùa đá:*
- *Lời dẫn:* "82 tấm bia Tiến sĩ ghi danh 1304 vị đỗ đại khoa từ 1442 đến 1779, đã được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới năm 2010."

*Hình 4 — Nhà Thái Học / tượng thờ:*
- *Lời dẫn:* "Khu Thái Học là nơi tưởng niệm các bậc tiên hiền và tôn vinh nền giáo dục Nho học suốt gần 1000 năm."

*Hình 5 — Học sinh đến tham quan, xin chữ đầu xuân:*
- *Lời dẫn (kết):* "Ngày nay, Văn Miếu – Quốc Tử Giám là điểm đến văn hóa – du lịch, nơi học sinh, sĩ tử đến dâng hương, xin chữ, nhắc nhở mỗi người gìn giữ và phát huy truyền thống hiếu học của cha ông."

d) Lưu ý khi trình bày (tiêu chí tự kiểm tra)
- Thông tin chính xác, có mốc thời gian, số liệu cụ thể; không bịa.
- Lời dẫn ngắn gọn, khách quan, bám sát hình ảnh; dùng từ ngữ chuẩn mực.
- Hình – chữ phối hợp hài hòa, có tiêu đề, đánh số hoặc sắp xếp theo trình tự hợp lí (không gian hoặc thời gian).
- Có phần mở (giới thiệu) và kết (nêu giá trị, ý thức bảo tồn).
- Hình ảnh rõ nét, ghi nguồn nếu sưu tầm; bố cục sạch, dễ theo dõi (dạng áp phích/poster, slide hoặc tập gấp).

→ Em áp dụng khung này, thay dữ liệu bằng danh lam/di tích ở địa phương mình và chèn ảnh thật để hoàn thiện sản phẩm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.