Giải Bài 3 trang 109 SGK Ngữ văn 9
Đề bài
Tạo lập văn bản thuyết minh bằng hình ảnh (có kèm theo các lời dẫn giải cần thiết) về một danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử ở địa phương em.
Gợi ý trả lời
Nhận diện kiểu bài: Đây là bài tập tạo lập *văn bản thông tin đa phương thức* (dùng hình ảnh kết hợp lời dẫn/lời chú thích) để thuyết minh về một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử ở địa phương — đúng với yêu cầu rèn luyện ở Bài 3 "Hồn nước nằm trong tiếng mẹ cha". Vì không nộp được ảnh thật, dưới đây trình bày: (1) cách làm, (2) một văn bản mẫu ở dạng mô tả bố cục hình ảnh + lời dẫn giải (lấy ví dụ di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội; em thay bằng di tích địa phương mình).
a) Chuẩn bị và lựa chọn đề tài, hình ảnh
- Chọn một đối tượng cụ thể, gần gũi, có tư liệu rõ ràng (ví dụ: Văn Miếu – Quốc Tử Giám; hoặc đình/chùa, bãi biển, hang động... ở quê em).
- Thu thập 4–6 hình ảnh tiêu biểu, có bản quyền hoặc tự chụp: toàn cảnh, các hạng mục/điểm nhấn đặc sắc, chi tiết tiêu biểu.
- Mỗi hình ảnh phải phục vụ một ý thông tin (vị trí, lịch sử, kiến trúc, giá trị...), tránh ảnh trùng lặp hay chỉ để trang trí.
b) Xác định bố cục văn bản (sơ đồ hình ảnh + lời dẫn)
Văn bản đa phương thức nên theo trình tự: *Mở đầu → Các nội dung thuyết minh → Kết (giá trị, lời kêu gọi gìn giữ)*. Mỗi phần gồm hình ảnh và lời dẫn giải (chú thích) ngắn gọn, chính xác.
c) Văn bản mẫu (mô tả hình ảnh + lời dẫn giải)
*TIÊU ĐỀ (kèm ảnh toàn cảnh làm nền):* VĂN MIẾU – QUỐC TỬ GIÁM – TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẦU TIÊN CỦA VIỆT NAM
- *Lời dẫn:* "Nằm giữa lòng Thủ đô Hà Nội, Văn Miếu – Quốc Tử Giám là biểu tượng của truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo của dân tộc."
*Hình 1 — Bản đồ/ảnh cổng Văn Miếu Môn:*
- *Lời dẫn:* "Vị trí & thời gian: Di tích tọa lạc tại phố Quốc Tử Giám, quận Đống Đa. Văn Miếu được xây dựng năm 1070 dưới thời vua Lý Thánh Tông; năm 1076 lập Quốc Tử Giám — trường học cao cấp đầu tiên của nước ta."
*Hình 2 — Khuê Văn Các:*
- *Lời dẫn:* "Khuê Văn Các (dựng năm 1805) là lầu gác tượng trưng cho sao Khuê — ngôi sao chủ về văn học; nay được chọn làm biểu tượng của Thủ đô Hà Nội."
*Hình 3 — Hàng bia Tiến sĩ đặt trên lưng rùa đá:*
- *Lời dẫn:* "82 tấm bia Tiến sĩ ghi danh 1304 vị đỗ đại khoa từ 1442 đến 1779, đã được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới năm 2010."
*Hình 4 — Nhà Thái Học / tượng thờ:*
- *Lời dẫn:* "Khu Thái Học là nơi tưởng niệm các bậc tiên hiền và tôn vinh nền giáo dục Nho học suốt gần 1000 năm."
*Hình 5 — Học sinh đến tham quan, xin chữ đầu xuân:*
- *Lời dẫn (kết):* "Ngày nay, Văn Miếu – Quốc Tử Giám là điểm đến văn hóa – du lịch, nơi học sinh, sĩ tử đến dâng hương, xin chữ, nhắc nhở mỗi người gìn giữ và phát huy truyền thống hiếu học của cha ông."
d) Lưu ý khi trình bày (tiêu chí tự kiểm tra)
- Thông tin chính xác, có mốc thời gian, số liệu cụ thể; không bịa.
- Lời dẫn ngắn gọn, khách quan, bám sát hình ảnh; dùng từ ngữ chuẩn mực.
- Hình – chữ phối hợp hài hòa, có tiêu đề, đánh số hoặc sắp xếp theo trình tự hợp lí (không gian hoặc thời gian).
- Có phần mở (giới thiệu) và kết (nêu giá trị, ý thức bảo tồn).
- Hình ảnh rõ nét, ghi nguồn nếu sưu tầm; bố cục sạch, dễ theo dõi (dạng áp phích/poster, slide hoặc tập gấp).
→ Em áp dụng khung này, thay dữ liệu bằng danh lam/di tích ở địa phương mình và chèn ảnh thật để hoàn thiện sản phẩm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.