Giải Bài 4 trang 123 SGK Ngữ văn 9
Đề bài
Những yếu tố ngôn ngữ nào thể hiện phép lịch sự và ý thức tôn trọng người được phỏng vấn trong cách đặt vấn đề, triển khai vấn đề và kết thúc cuộc phỏng vấn?
(văn bản: Bài phỏng vấn nhà văn (NNA), Theo Hà Ngân, tạp chí Văn học và Tuổi trẻ, tháng 5/2023)
Gợi ý trả lời
Yêu cầu: Chỉ ra những yếu tố ngôn ngữ thể hiện phép lịch sự và ý thức tôn trọng người được phỏng vấn ở ba chặng của cuộc phỏng vấn.
a) Trong cách đặt vấn đề (mở đầu cuộc phỏng vấn)
- Người phỏng vấn dùng lời chào hỏi, thưa gửi và lời dẫn trân trọng trước khi hỏi: gọi người được phỏng vấn bằng danh xưng tôn kính (ví dụ "Thưa nhà văn…", "Thưa ông/bà…").
- Có lời cảm ơn, lời ngỏ vì đã nhận lời trả lời phỏng vấn, kèm lời giới thiệu ngắn gọn, lịch sự về mục đích cuộc trò chuyện.
- Dùng các từ ngữ tình thái, cầu khiến nhẹ nhàng để xin phép đặt câu hỏi: "xin phép được hỏi", "mong ông/bà chia sẻ", thể hiện thái độ khiêm nhường, không áp đặt.
b) Trong cách triển khai vấn đề (quá trình hỏi – đáp)
- Câu hỏi được nêu rõ ràng, có trọng tâm, đi từ vấn đề chung đến vấn đề cụ thể, tránh hỏi dồn dập hay hỏi những điều riêng tư, tế nhị khiến người trả lời khó xử.
- Người phỏng vấn lắng nghe và hô ứng: dùng các từ ngữ tiếp nối, ghi nhận ý kiến ("Vâng", "Đúng vậy", "Thật thú vị", "Như ông/bà vừa chia sẻ…") trước khi chuyển sang câu hỏi mới, cho thấy sự tôn trọng và theo dõi câu trả lời.
- Dùng từ ngữ xưng hô nhất quán, trân trọng suốt cuộc trò chuyện; câu hỏi thường ở dạng đề nghị, mời gọi chia sẻ ("Ông/bà có thể cho biết…", "Theo ông/bà…") thay vì ra lệnh.
- Khi muốn hỏi sâu hay hỏi lại, người phỏng vấn rào đón, xin lỗi lịch sự ("Xin phép hỏi thêm…", "Nếu không có gì bất tiện…") để giữ thể diện cho người được phỏng vấn.
c) Trong cách kết thúc cuộc phỏng vấn
- Có lời cảm ơn chân thành vì những chia sẻ quý báu và vì thời gian của người được phỏng vấn.
- Thường kèm lời chúc tốt đẹp (chúc sức khỏe, chúc thành công trong sáng tác/công việc) và lời chào tạm biệt lịch sự.
- Giọng điệu khép lại nhã nhặn, trang trọng, tạo dư âm thân thiện, thể hiện thái độ biết ơn và tôn trọng đối với người đối thoại.
Nhận xét chung: Những yếu tố ngôn ngữ nổi bật thể hiện phép lịch sự và ý thức tôn trọng là: từ ngữ xưng hô trân trọng (thưa, ông/bà, nhà văn…), từ ngữ tình thái – cầu khiến khiêm nhường (xin phép, mong, có thể cho biết…), lời chào hỏi – cảm ơn – chúc mừng ở đầu và cuối, cùng cách đặt câu hỏi tế nhị, biết lắng nghe và hô ứng. Nhờ đó cuộc phỏng vấn diễn ra trong không khí thân thiện, tôn trọng lẫn nhau.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.