Giải Câu hỏi 1 trang 21 SGK Sinh học 10
Đề bài
Nêu đặc điểm chung của các cấp độ tổ chức sống. Tại sao nói các cấp độ tổ chức sống là những hệ mở, tự điều chỉnh?
Lời giải
a) Đặc điểm chung của các cấp độ tổ chức sống
Các cấp độ tổ chức sống (từ tế bào → cơ thể → quần thể → quần xã – hệ sinh thái → sinh quyển) có ba đặc điểm chung sau:
- Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc: Cấp độ tổ chức nhỏ hơn làm nền tảng để xây dựng nên cấp độ tổ chức cao hơn. Tổ chức sống cấp cao hơn không chỉ mang đặc điểm của tổ chức sống cấp thấp hơn mà còn có những đặc tính nổi trội (đặc tính mới) mà cấp tổ chức thấp hơn không có được. Đặc tính nổi trội được hình thành do sự tương tác giữa các bộ phận cấu thành.
- Là hệ thống mở và tự điều chỉnh: Mọi cấp độ tổ chức sống đều không ngừng trao đổi chất và năng lượng với môi trường, đồng thời có khả năng tự điều chỉnh để duy trì sự ổn định (cân bằng động) của hệ thống.
- Thế giới sống liên tục tiến hóa: Sự sống được tiếp diễn liên tục nhờ truyền thông tin di truyền trên DNA từ thế hệ này sang thế hệ khác. Qua các cơ chế biến dị và chọn lọc tự nhiên, thế giới sống không ngừng tiến hóa, tạo nên sinh giới đa dạng nhưng thống nhất.
b) Vì sao các cấp độ tổ chức sống là những hệ mở, tự điều chỉnh
- Là hệ mở: Vì giữa cơ thể sinh vật (và các cấp độ tổ chức sống) với môi trường luôn có sự trao đổi chất và năng lượng. Nhờ đó, sinh vật không chỉ chịu tác động của môi trường mà còn góp phần làm biến đổi môi trường. Ví dụ: cây xanh lấy CO₂, nước, muối khoáng từ môi trường để quang hợp và thải O₂ ra môi trường.
- Có khả năng tự điều chỉnh: Vì mỗi cấp độ tổ chức sống đều có cơ chế tự điều chỉnh nhằm đảm bảo duy trì và điều hòa sự cân bằng động trong hệ thống, giúp tổ chức sống tồn tại và phát triển ổn định. Ví dụ: khi môi trường sống không cung cấp đủ thức ăn, nơi ở thì số lượng cá thể của quần thể sẽ giảm đi; nồng độ đường trong máu người tăng cao thì cơ thể tiết insulin để điều hòa đưa về mức ổn định.
→ Nếu các cấp độ tổ chức sống không có khả năng tự điều chỉnh để duy trì cân bằng thì tổ chức đó sẽ không tồn tại được.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.